NASZE ARTYKUŁY
Rodzaj Altolamprologus, Poll 1986
Przemysław Mirek
zdjęcia: Magdalena Kwolek-Mirek
zdjęcia: Magdalena Kwolek-Mirek
Artykuł ten został opublikowany w "Naszym Akwarium" nr 84/2007
Tanganika należy do najstarszych zbiorników słodkowodnych świata. Jest jeziorem tektonicznym, czyli powstałym wskutek działania ruchów skorupy ziemskiej. Położona jest na terenie Wielkiego Rowu Zachodnioafrykańskiego. Nigdy w historii jeziora, czyli przez okres około 12 milionów lat, nie doszło do całkowitego jego wyschnięcia ani do nagłych lub drastycznych zmian np. zmian składu chemicznego wody, zamarzania itp. Jeśli dodamy do tego izolację geograficzną, łatwo zrozumieć, dlaczego ponad 95% gatunków żyjących w Tanganice pielęgnic jest endemitami, czyli nie występuje nigdzie indziej na świecie. Do tej pory opisano ich ponad 200 gatunków. Szacuje się, że podobna liczba czeka wciąż na odkrycie.
Każdy przedstawiciel rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae) opiekuje się ikrą,larwami i narybkiem, nie jest ważne, czy to maleńki, kilkucentymetrowy Neolamprologus multifasciatus, czy też olbrzymi dorastający do 90 cm Boulengerochromis microlepis. Właśnie ta różnorodność stanowi o sile pielęgnic. Przez lata ewoluowały one, zdobywając cechy konieczne do zapanowania nad niemal każdym fragmentem jeziora.
Tematem tego opracowania jest rodzaj Altolamprologus. Ryby te charakteryzują się (jak wskazuje nazwa) wysokim, wąskim, bocznie spłaszczonym ciałem. Kształt ten pozwala przebywać w wąskich szczelinach skalnych, w których nie tylko żyją, ale także zdobywają pokarm. Altolamprologusy żywią się drobnymi skorupiakami oraz ikrą i narybkiem innych ryb. Taka dieta wymaga dodatkowego przystosowania, wszak znakomita większość ryb w Tanganice to pielęgnice, co przy próbie ataku na młode oznacza ryzyko wściekłej obrony ze strony rodziców. Łuski altolamprologusów są bardzo wytrzymałe. Tworzą jakby pancerz, na który ryba może przyjąć bardzo mocny cios, bez żadnej szkody, a ogromny pysk i mocne zęby pozwalają im połknąć w całości kilkucentymetrową zdobycz.
Każdy przedstawiciel rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae) opiekuje się ikrą,larwami i narybkiem, nie jest ważne, czy to maleńki, kilkucentymetrowy Neolamprologus multifasciatus, czy też olbrzymi dorastający do 90 cm Boulengerochromis microlepis. Właśnie ta różnorodność stanowi o sile pielęgnic. Przez lata ewoluowały one, zdobywając cechy konieczne do zapanowania nad niemal każdym fragmentem jeziora.
Tematem tego opracowania jest rodzaj Altolamprologus. Ryby te charakteryzują się (jak wskazuje nazwa) wysokim, wąskim, bocznie spłaszczonym ciałem. Kształt ten pozwala przebywać w wąskich szczelinach skalnych, w których nie tylko żyją, ale także zdobywają pokarm. Altolamprologusy żywią się drobnymi skorupiakami oraz ikrą i narybkiem innych ryb. Taka dieta wymaga dodatkowego przystosowania, wszak znakomita większość ryb w Tanganice to pielęgnice, co przy próbie ataku na młode oznacza ryzyko wściekłej obrony ze strony rodziców. Łuski altolamprologusów są bardzo wytrzymałe. Tworzą jakby pancerz, na który ryba może przyjąć bardzo mocny cios, bez żadnej szkody, a ogromny pysk i mocne zęby pozwalają im połknąć w całości kilkucentymetrową zdobycz.
Altolamprologus calvus Congo Black Pearl
Patrząc na mapy występowania altolamprologusów w naturze, można dojść do wniosku, że to bardzo powszechnie występujące ryby. Niestety, nie jest to prawdą. Składa się na to kilka czynników. Ryby te, mimo tego, do czego usiłujemy je „namówić” w akwariach, są samotnikami. Szczególnie samce nie tolerują konkurencji. Pokonany musi poszukać nowego miejsca, o które wcale nie jest łatwo. Altolamprologusy nie zadowolą się byle kamykiem. Szukają skalistych obszarów z licznymi szczelinami gdzie samice będą mogły wychować młode. Największym wrogiem altolamprologusów jest człowiek. Skażenie środowiska oraz niekontrolowane odławianie przetrzebiają populację, której odnowienie się trwa wiele lat.
Altolamprologusy są rybami o wylęgu wolnym. Samica wybiera sobie kryjówkę (szczelinę skalną lub muszlę), do której wejście jest zbyt małe dla samca. Umieszcza w niej do 300 ziarenek ikry (u Altolamprologus sp. "Compressiceps Shell” liczba ta nie przekracza zwykle 50 sztuk). Kolejnym etapem jest taniec godowy, którego ukoronowaniem jest zapłodnienie ikry. Przez następne trzy tygodnie samiec patroluje teren wokół kryjówki. W tym czasie partnerka przebywa wewnątrz. Jej zadaniem jest kierowanie świeżej, natlenionej wody na ikrę. Larwy wykluwają się nierównocześnie. Samica pilnuje, aby małe nie rozpływały się pojedynczo. Wiele młodych altolamprologusów ginie w paszczach drapieżników czyhających przed kryjówką samicy. Te, którym uda się przeżyć, ukrywają się w spokojnych przybrzeżnych wodach na głębokości do jednego metra. Strefa ta zapewnia odpowiednią ilość pożywienia, przy tym wolna jest od drapieżników, które niechętnie zapuszczają się na płycizny. Małe altolamprologusy rosną wolno. Po roku osiągają długość 4 cm. Wtedy też tracą maskującą szarą barwę, którą zastępuje „dorosłe ubarwienie”. Dojrzałość płciową uzyskują mniej więcej po dwóch latach.
Dwa pierwsze gatunki z tego rodzaju odkrył i opisał Boulenger w 1898 roku i zaliczył do rodzaju Lamprologus. Były to Lamprologus compressiceps i Lamprologus fasciatus. A. calvus czekał na odkrycie do 1978 roku. W 1986 roku wydzielono te gatunki do osobnego rodzaju Altolamprologus.
Altolamprologusy są rybami o wylęgu wolnym. Samica wybiera sobie kryjówkę (szczelinę skalną lub muszlę), do której wejście jest zbyt małe dla samca. Umieszcza w niej do 300 ziarenek ikry (u Altolamprologus sp. "Compressiceps Shell” liczba ta nie przekracza zwykle 50 sztuk). Kolejnym etapem jest taniec godowy, którego ukoronowaniem jest zapłodnienie ikry. Przez następne trzy tygodnie samiec patroluje teren wokół kryjówki. W tym czasie partnerka przebywa wewnątrz. Jej zadaniem jest kierowanie świeżej, natlenionej wody na ikrę. Larwy wykluwają się nierównocześnie. Samica pilnuje, aby małe nie rozpływały się pojedynczo. Wiele młodych altolamprologusów ginie w paszczach drapieżników czyhających przed kryjówką samicy. Te, którym uda się przeżyć, ukrywają się w spokojnych przybrzeżnych wodach na głębokości do jednego metra. Strefa ta zapewnia odpowiednią ilość pożywienia, przy tym wolna jest od drapieżników, które niechętnie zapuszczają się na płycizny. Małe altolamprologusy rosną wolno. Po roku osiągają długość 4 cm. Wtedy też tracą maskującą szarą barwę, którą zastępuje „dorosłe ubarwienie”. Dojrzałość płciową uzyskują mniej więcej po dwóch latach.
Dwa pierwsze gatunki z tego rodzaju odkrył i opisał Boulenger w 1898 roku i zaliczył do rodzaju Lamprologus. Były to Lamprologus compressiceps i Lamprologus fasciatus. A. calvus czekał na odkrycie do 1978 roku. W 1986 roku wydzielono te gatunki do osobnego rodzaju Altolamprologus.
Altolamprologus calvus
Gatunek ten spotkać można w południowo-zachodniej części jeziora. Zwyczajowo wyróżnia się trzy formy barwne: czarną (black) spotykaną na obszarze od Tembwe do Chimby, białą (white) – okolice Chaitiki oraz złotą (gold)– okolice Chilangi.
A. calvus charakteryzuje się wysokim, bocznie spłaszczonym ciałem w kształcie sztyletu. W przedniej części ciała (na głowie, wieczkach skrzelowych i w rejonie piersiowym) zauważyć można wyraźne paski, które bledną w jego tylnej części, gdzie pokrywają się kropkami. Samce dorastają do 15 cm, samiczki do połowy tej długości. Płetwa grzbietowa samca jest wydłużona i ostro zakończona, u samic widać wyraźne zaokrąglenie.
Gatunek ten jest najpopularniejszym przedstawicielem rodzaju spotykanym w naszych akwariach.
A. calvus charakteryzuje się wysokim, bocznie spłaszczonym ciałem w kształcie sztyletu. W przedniej części ciała (na głowie, wieczkach skrzelowych i w rejonie piersiowym) zauważyć można wyraźne paski, które bledną w jego tylnej części, gdzie pokrywają się kropkami. Samce dorastają do 15 cm, samiczki do połowy tej długości. Płetwa grzbietowa samca jest wydłużona i ostro zakończona, u samic widać wyraźne zaokrąglenie.
Gatunek ten jest najpopularniejszym przedstawicielem rodzaju spotykanym w naszych akwariach.
Altolamprologus compressiceps Gold
Altolamprologus compressiceps
Występuje wzdłuż całej linii brzegowej jeziora. Nie sposób wymienić wszystkich form barwnych. Najczęściej spotykane żółto-pomarańczowe odmiany spotkać można w najbardziej wysuniętej na południe części jeziora, w pobliżu granicy Zambii i Tanzanii. Odmiany spotykane na północy, na obszarze należącym do Burundi są zdecydowanie ciemniejsze, a te z zachodniego wybrzeża bardziej szare. „Compressicepsa” odróżnia od „calvusa” kilka subtelnych różnic. Ciało „calvusa” jest niższe od „compressicepsa” przy tej samej długości mniej więcej o 10-15%. Jego pysk jest dłuższy i prosty podczas gdy u „compressicepsa” bardziej stromy, z wyraźnym zagłębieniem na wysokości oka. Gatunki te różnią się także kształtem płetw brzusznych oraz podgardla, jednak są to cechy trudniejsze do zaobserwowania.
Mimo tak dużego podobieństwa oba gatunki nie krzyżują się ze sobą. Najlepszym dowodem na to jest obecność przedstawicieli obu gatunków w okolicach zatoki Sumbu.
Mimo tak dużego podobieństwa oba gatunki nie krzyżują się ze sobą. Najlepszym dowodem na to jest obecność przedstawicieli obu gatunków w okolicach zatoki Sumbu.
Altolamprologus compressiceps Nangu Black
Altolamprologus sp. "Compressiceps Shell”
To najmniejszy z altolamprologusów, znany jest też pod synonimem Altolamprologus sp. Sumbu. W rzeczywistości Sumbu jest zatoką, gdzie po raz pierwszy odłowiono tę rybę. Obecnie znanych jest kilkanaście form barwnych tego gatunku występujących wzdłuż wybrzeża w Zambii oraz w południowej części wybrzeża w Tanzanii.
Opisując „shella”, zacznę od rozmiarów do jakich dorasta. Istnieje teoria mówiąca, iż wielkość ciała gatunek ten dostosowuje do muszli, w której żyje. Sam posiadam dorosłe, rozmnażające się od dłuższego czasu ryby o rozmiarze około 4 cm (mieszkają one w muszlach ślimaka Neothauma tanganyicense). Mam jednak potwierdzone informacje o „shellach” dorastających do 8 cm. Mimo że wyglądają jak mniejsze Altolamprologus compressiceps, dymorfizm płciowy nie jest tak wyraźnie zaznaczony. Samiec powinien być odrobinę większy. Płeć rybek ze stuprocentową pewnością rozpoznać można jedynie po kształcie brodawek płciowych (oglądanych pod lupą).
Od większych altolamprologusów odróżnia je nie tylko wielkość, ale też miejsce występowania. „Shelle” są typowymi muszlowcami. Żyją w piaszczystych miejscach, gdzie zalegają tysiące pustych muszli ślimaków. W akwariach preferują podobnych wystrój.
Opisując „shella”, zacznę od rozmiarów do jakich dorasta. Istnieje teoria mówiąca, iż wielkość ciała gatunek ten dostosowuje do muszli, w której żyje. Sam posiadam dorosłe, rozmnażające się od dłuższego czasu ryby o rozmiarze około 4 cm (mieszkają one w muszlach ślimaka Neothauma tanganyicense). Mam jednak potwierdzone informacje o „shellach” dorastających do 8 cm. Mimo że wyglądają jak mniejsze Altolamprologus compressiceps, dymorfizm płciowy nie jest tak wyraźnie zaznaczony. Samiec powinien być odrobinę większy. Płeć rybek ze stuprocentową pewnością rozpoznać można jedynie po kształcie brodawek płciowych (oglądanych pod lupą).
Od większych altolamprologusów odróżnia je nie tylko wielkość, ale też miejsce występowania. „Shelle” są typowymi muszlowcami. Żyją w piaszczystych miejscach, gdzie zalegają tysiące pustych muszli ślimaków. W akwariach preferują podobnych wystrój.
Altolamprologus sp. "Compressiceps Shell" Cape Kachese
Większe gatunki altolamprologusów wymagają sporych zbiorników. Dla dobranej pary jest to około 100 litrów, ale dwa samce wymagają już zbiornika o minimalnej długości 120 cm. W innym przypadku może dochodzić do walk. Należy pamiętać także o odpowiednim wystroju akwarium. Istnienie licznych szczelin, grot i odpowiedniej wielkości muszli pozwoli ukryć się samicom i zdominowanym samcom. W miejscach tych odbędzie się również tarło. Mniejsze „shelle” zadowolą się niewielkim akwarium (dla pary wystarczy około 50 litrów). Na dnie powinny znajdować się liczne muszle ślimaków (po tanganickich Neothauma lub polskich winniczkach). Nie wymagają kamieni ani skał, choć przy większej liczbie ryb mogą się one przydać do oddzielenia rewirów.
Ryby z rodzaju Altolamprologus nadają się do zbiorników zarówno jedno-, jak i wielogatunkowych. Najlepiej hodować je w parach lub w grupach, gdzie liczba samców przekracza trzy sztuki. Taki układ pozwala ograniczyć agresję wewnątrzgatunkową. Towarzystwem dla nich mogą być ryby z rodzajów: Julidochromis, Neolamprologus, Lamprologus oraz Synodontis. Pięknie prezentują się również połączenia z rybami z rodzaju Cyprichromis.
Ryby te są typowymi mięsożercami. Najlepiej karmić je żywymi i mrożonymi pokarmami pochodzenia zwierzęcego takimi jak: wodzień, artemia, kryl, gammarus (kiełż zdrojowy), bosmina oraz rozdrobnione krewetki. Nie gardzą również narybkiem innych gatunków. Niewłaściwa dieta – oparta na spirulinie – powoduje karłowacenie oraz problemy z rozmnażaniem.
Narybek altolamprologusów od pierwszych dni chętnie zjada larwy artemii oraz rozdrobniony suchy pokarm. W początkowym okresie jest szczególnie wrażliwy na jego brak. Po kilku tygodniach można rozpocząć podawanie większej karmy, pamiętając o jej odpowiednim przygotowaniu (np. sparzenie żywego pokarmu gorącą wodą) przed podaniem.
Ryby z rodzaju Altolamprologus nadają się do zbiorników zarówno jedno-, jak i wielogatunkowych. Najlepiej hodować je w parach lub w grupach, gdzie liczba samców przekracza trzy sztuki. Taki układ pozwala ograniczyć agresję wewnątrzgatunkową. Towarzystwem dla nich mogą być ryby z rodzajów: Julidochromis, Neolamprologus, Lamprologus oraz Synodontis. Pięknie prezentują się również połączenia z rybami z rodzaju Cyprichromis.
Ryby te są typowymi mięsożercami. Najlepiej karmić je żywymi i mrożonymi pokarmami pochodzenia zwierzęcego takimi jak: wodzień, artemia, kryl, gammarus (kiełż zdrojowy), bosmina oraz rozdrobnione krewetki. Nie gardzą również narybkiem innych gatunków. Niewłaściwa dieta – oparta na spirulinie – powoduje karłowacenie oraz problemy z rozmnażaniem.
Narybek altolamprologusów od pierwszych dni chętnie zjada larwy artemii oraz rozdrobniony suchy pokarm. W początkowym okresie jest szczególnie wrażliwy na jego brak. Po kilku tygodniach można rozpocząć podawanie większej karmy, pamiętając o jej odpowiednim przygotowaniu (np. sparzenie żywego pokarmu gorącą wodą) przed podaniem.
Mimo iż hoduję ryby z rodzaju Altolamprologus od kilku lat, wciąż zachwycają mnie swoim wyglądem oraz zaskakują zachowaniem. Mam nadzieję, że ten krótki opis zachęci Państwa do pójścia w moje ślady. Zapewniam – zdecydowanie warto!
Literatura:
1. Gashagaza M., Nakaya K. & Sato T., 2005. Taxonomy of Small-sized Cichlid Fishes in the Shell-bed Area of Lake Tanganyika.
2. Konings A., 2002. Pielęgnice – moja pasja. Cichlid Press - TIGRA System Polska, Piaseczno
3. Konings A., 2005. Przewodnik po świecie pielęgnic z Tanganiki. Fohrman Aquaristik AB – TIGRA System Polska, Piaseczno
4. Mirek P., 2005. Altolamprologus calvus - ryba z charakterem. Magazyn Akwarium. 11-12 (47): 30-31
5. Mirek P., 2006. Altolamprologus fasciatus – niski brat, www.tropheus.com.pl
6. Schelly R., Salzburger W., Koblmüller S., Duftner N. & Sturmbauer C., 2005. Phylogenetic relationships of the lamprologine cichlid genus Lepidiolamprologus (Teleostei: Perciformes) based on mitochondrial and nuclear sequences, suggesting introgressive hybridization
http://www.cichlidae.be
http://www.cichlidae.com
http://aquascope.ru
http://www.gcca.net
http://www.wetpetz.com