Neolamprologus fasciatus (Boulenger, 1898)

tekst i fotografie: Magdalena i Przemysław Mirek

    Neolamprologus fasciatus to endemiczny przedstawiciel jeziora Tanganika należący do plemienia Lamprologini. Jego przynależność rodzajowa jest obiektem sporów uczonych od wielu lat. Po raz pierwszy gatunek ten został opisany w 1898 roku przez George’a Alberta Boulengera jako Lamprologus fasciatus. W 1985 roku Jean Colombe i Robert Allgayer zaliczyli „fasciatusa”, na podstawie budowy układu kostnego czaszki, do nowo utworzonego rodzaju Neolamprologus. Z kolei w 1998 roku Ad Konings, opierając się na podobieństwie zewnętrznej budowy ciała, włączył go do rodzaju Altolamprologus. Nazwa Altolamprologus fasciatus obowiązywała aż do roku 2007, kiedy to Stephan Koblmüller na podstawie przeprowadzonych badań filogenetycznych zaprzeczył wnioskom Koningsa, proponując ponownie nazwę Neolamprologus fasciatus. Nie wszyscy jednak podzielają pogląd Koblmüllera (między innymi Ad Konings) i w dalszym ciągu używają „starego” nazewnictwa. Właśnie dlatego w literaturze ryba ta ciągle funkcjonuje pod trzema nazwami.

    Nazwa gatunkowa - fasciatus - pochodzi od łacińskiego słowa fascia, co oznacza paskowany.

Neolamprologus fasciatus – młody osobnik

    Neolamprologus fasciatus spotkany jest wzdłuż całego wybrzeża Tanganiki. Liczne populacje zamieszkują część południową i środkową jeziora, natomiast w części wysuniętej najbardziej na północ pojawiają się sporadycznie. Pomimo tak wielkiego obszaru występowania nie wyróżnia się odmian barwnych.

    Ryby te spotkać można na głębokości od 2 do 15 metrów. Zamieszkują głównie litoral skalny, choć w czasie swych „wędrówek” zapuszczają się też na otwarte tereny. Są samotnikami. W pary dobierają się wyłącznie na okres tarła. To szybcy i sprawni pływacy.  

    „Fasciatusy” to typowe drapieżniki. W naturze głównym składnikiem ich diety są młode ryby, nie gardzą również skorupiakami. Dzięki specyficznej budowie ciała mogą z łatwością przeszukiwać szczeliny skalne oraz muszle w poszukiwaniu pokarmu (ikra i narybek innych pielęgnic). Innym sposobem zdobywania pokarmu jest aktywne polowanie, przy czym atak może nastąpić nawet z odległości kilku metrów.

    Neolamprologus fasciatus to jeden w największych przedstawicieli plemienia Lamprologini. Samiec dorasta do 14 cm, samica do 9 cm. Ciało jest wydłużone, srebrnobiałe z kilkoma poprzecznymi, czarnobrązowymi pasami. Pasy te rozpoczynają się na grzbiecie i biegną ku części brzusznej stając się coraz bledsze. Pierwszy z nich znajduje się między oczami, a ostatni zmienia się w plamę u nasady płetwy ogonowej. Pasy biegną również na głowie ryby od pyska ku oczom oraz ku części czołowej (kształt litery „V”). Płetwy piersiowe są przezroczyste. Na płetwach brzusznych oraz płetwie grzbietowej, odbytowej i ogonowej znajdują się niebieskie i pomarańczowe plamki. Płetwy te posiadają niebieską i pomarańczową obwódkę, której kolor może ulegać zmianie w zależności od miejsca występowania. Część przednia płetwy grzbietowej jest często poczerniała.

    Charakterystycznymi cechami „fasciatusów” są ogromne, wysoko umieszczone, niebieskawe oczy oraz ogromny pysk wypełniony szeregiem stożkowatych zębów skierowanych ku środkowi jamy gębowej.

          U ryb tych nie jest mocno zaznaczony dymorfizm płciowy. Samice mają mniejsze rozmiary, z reguły bledsze kolory, a ich płetwa grzbietowa jest zaokrąglona, podczas gdy u samca zauważamy jej ostre zakończenie. W okresie godowym głowa i pysk samca pokrywają się pomarańczowymi kropkami, wargi stają się pomarańczowe, a płetwy i ciało zyskują lekko pomarańczową poświatę.

Neolamprologus fasciatus – taniec godowy

    Rozmnażanie tego gatunku nie należy do trudnych. Samica wyszukuje odpowiednią dla niej szczelinę lub muszlę ukrytą w gąszczu skał. Dokładnie ją oczyszcza po czym rozpoczyna jedyny i niepowtarzalny taniec godowy. Zawisa przed samcem głową w dół. Ten, jeśli nie jest zainteresowany umizgami, podszczypuje ją, powodując często uszkodzenia płetw. Jeśli jednak „został przekonany” zaczyna pływać wokół niej prezentując swoje wdzięki. Samica składa ikrę, a samiec zapładnia ją intensywnie trzepocząc ciałem. Samica opiekuje się ikrą i narybkiem. Przez większą część czasu przebywa w kryjówce poruszając płetwami, kierując natlenioną wodę do jej wnętrza. Opieka samicy kończy się w chwili wypłynięcia młodych z muszli czy szczeliny skalnej, czyli po około trzech tygodniach od zapłodnienia. Samiec natomiast pilnuje kryjówki z pewnej odległości zdecydowanie przeganiając intruzów. Opieka samca trwa kilka - kilkanaście dni, ale kończy się zanim narybek opuści kryjówkę. W miocie może być nawet 150-200 młodych rybek (literatura zwykle zaniża tę ilość). Wyglądają one podobne do narybku Neolamprologus callipterus z którym „fasciatus” jest najbliżej spokrewniony. Są wydłużone i jasnoszare. Wzrost młodych jest nierównomierny, przy czym samce rosną znacznie szybciej. Dojrzałość płciową osiągają po około 12-15 miesiącach.

Neolamprologus fasciatus – młody osobnik

            Akwarium dla „fasciatusów" należy urządzić w sposób typowy dla szczelinowców. Są to ryby ciekawskie i bardzo żywe. Minimalna długość zbiornika dla pary to 120 cm z wyraźnie wydzieloną strefą do pływania. Mile widziane są szczeliny skalne oraz ukryte pomiędzy nimi duże muszle mogące służyć samicy za schronienie i miejsce do złożenia ikry. Parametry wody i temperatura jak w przypadku innych mieszkańców Tanganiki.

    Neolamprologus fasciatus to typowy mięsożerca. Przyjmuje każdy żywy i mrożony pokarm mięsny. Urozmaiceniem diety jest narybek innych ryb co należy mieć na uwadze jeśli chcemy rozmnażać hodowane wraz z „fasciatusami” gatunki. Mniej chętnie pobierany jest pokarm płatkowy.

    Młodym „fasciatusom” podajemy larwy artemii oraz roztarte płatki przeznaczone dla ryb mięsożernych.

Neolamprologus fasciatus – samiec w szacie godowej

    Trzy lata temu kupiliśmy parę Neolamprologus fasciatus. Były to dorosłe ryby pochodzące z odłowu. Początkowo trafiły one do 240 litrowego zbiornika, który zamieszkały wraz z parą Altolamprologus calvus Black, dwiema parami Altolamprologus compressiceps Gold oraz parą Neolamprologus brevis. Ryby żyły w zgodzie. Samiec „fasciatus” był przeganiany przez altolamprologusy jedynie w czasie tarła oraz opieki nad potomstwem.

    Para „fasciatusów” odbyła szereg tareł, na których miejsce została wybrana duża muszla umieszczona wśród skał. Przy takiej obsadzie zbiornika nie było szans na wychowanie potomstwa. Dopiero po przeniesieniu muszli z ikrą do innego akwarium mieliśmy możliwość obserwacji narybku oraz młodych osobników. Należy zwrócić uwagę na dużą agresję wewnątrzgatunkową samca względem samicy, szczególnie po zakończeniu opieki nad narybkiem.

     Pół roku temu ryby zostały przeniesione do zbiornika o objętości 1287 litrów. Obecnie obsada obejmuje: 12 osobników Altolamprologus calvus Black, 4 osobniki Altolamprologus compressiceps Gold, 8 osobników Cyphotilapia frontosa Bulumbora, 18 osobników Cyprichromis sp. „Leptosoma Jumbo” Mpimbwe Yellow Head, parę Gnathochromis pfefferi, Neolamprologus prochilus, N. fasciatus, N. brevis i Mastacembalus moori. „Fasciatusy” żyją zgodnie ze wszystkimi współmieszkańcami. Chętnie pływają po całym akwarium, są bardzo towarzyskie. Często zaglądają do muszli i szczelin skalnych w poszukiwaniu ikry innych mieszkańców akwarium.

Neolamprologus fasciatus – samiec

            Nie polecamy trzymania więcej niż jednej pary tych ryb, ponieważ samce mogą być wobec siebie agresywne (szczególnie w okresie tarła). Nie zaobserwowaliśmy natomiast agresji zewnątrzgatunkowej. Dobrym towarzystwem dla "fasciatusów" będą ryby z rodzaju Altolamprologus, Julidochromis, Cyprichromis oraz większe ryby z plemienia Lamprologini.

Boulenger G. A., 1898, Report on the collection of fishes made by Mr. J.E.S. Moore in Lake Tanganyika during his expedition, 1895-1896. With an appendix by J.E.S. Moore., Transactions of the Zoological Society of London, 15 (1) 1: 7.

Colombe J., Allgayer R., 1985, Description de Variabilichromis, Neolamprologus et Paleolamprologus, genres nouveaux du lac Tanganyika, avec rédescription des genres Lamprologus Schilthuis, 1891 et de Lepidiolamprologus Pellegrin, 1904 (Pisces, Teleostei, Cichlidae)., Rev. Fr. Cichlidophiles, 49 (5): 9-16, 21-28.

Koblmüller S., Duftner N., Sefc K. M., Aibara M., Stipacek M., Blanc M., Egger B., Sturmbauer C., 2007, Reticulate phylogeny of gastropod-shell-breeding cichlids from Lake Tanganyika ? the result of repeated introgressive hybridization, BMC Evolutinary Biology, 7: 7.

Konings A., 1998, Tanganyika Cichlids in their natural habitat, Cichlid Press, St. Leon-Ro. Konings A., 2002, Pielęgnice ? moja pasja, Cichlid Press ? Tigra System Polska, Piaseczno.

Konings A., 2005, Back to Nature. Przewodnik po świecie pielęgnic z Tanganiki, Fohrman Aquaristic AB ? Tigra System Polska, Piaseczno.
http://tanganyika-collection.ru/index.php?mod=2&id=72

http://burnel.club.fr/repro_fasciatus.htm

http://www.cichlidae.be/Neolamprologus_fasciatus.htm

http://www.cichlidae.info/gallery/species.php?s=96

http://www.destin-tanganyika.com/Galerie/page-neolamprologus-fasciatus.htm

http://www.suephoto.pl/index.php/galeria/index/5/174