Paracyprichromis brieni
tekst i fotografie: Magdalena i Przemysław Mirek
Artykuł ten został opublikowany w Tanganika MAGAZYN 3/2008
Ujęcie systematyczne Szczep Cyprichromini obejmuje dwa endemiczne rodzaje mieszkańców jeziora Tanganika: Cyprichromis Scheuermann, 1977 i Paracyprichromis Poll, 1986. Do cyprichromisów zaliczane są: Cyprichromis leposoma (Boulenger, 1898), Cyprichromis microlepidotus (Poll, 1956), Cyprichromis pavo Büscher, 1994, Cyprichromis zonatus Takahashi, Hori & Nakakaya, 2002, Cyprichromis coloratus Takahashi & Hori, 2006 oraz jeden nieopisany gatunek: Cyprichromis sp. „Leptosoma Jumbo”. Do paracyprichromisów zaliczane są natomiast dwa gatunki: Paracyprichromis nigripinnis (Boulenger, 1901) i Paracyprichromis brieni (Poll, 1981). W 1986 roku Poll utworzył rodzaj Paracyprichromis wskazując następujące cechy budowy ciała, odróżniające go od ryb z rodzaju Cyprichromis: mniejsza ilość kręgów brzusznych niż kręgów ogonowych oraz niewydłużony pęcherz pławny (u cyprichromisów sięga on aż za krawędź płetwy odbytowej). W 2004 roku Takahashi podał dodatkowe cztery różnice między tymi rodzajami: kształt okolicy podoczodołowej, ilość rzędów łusek pomiędzy górną linią naboczną, a osią ciała, liczba brzeżnych promieni płetwy ogonowej oraz różnice w ubarwieniu płetwy ogonowej u samców (u cyprichromisów, w przeciwieństwie do paracyprichromisów, w jednej populacji można spotkać samce o dwóch różnych kolorach ogona). Paracyprichromis brieni po raz pierwszy został odłowiony w 1953 roku w Ubwari w Demokratycznej Republice Konga, błędnie jednak uznano go za Cyprichromis nigripinnis. Dopiero w 1981 roku Poll dokonał jego opisu jako Cyprichromis brieni, a w 1986 roku umieścił w rodzaju Paracyprichromis. „Brieni” swoją nazwę zawdzięcza Pollowi, który nadał ją na cześć Paula Briena, profesora Université libre de Bruxelles, żyjącego w latach 1894-1975. Paracyprichromis brieni Chituta Yellow Cheek - samica Miejsce występowania Występuje w wielu odmianach geograficznych na obszarze całego jeziora. Żyje w dużych ławicach, opodal skalistych i stromych brzegów. Spotykany na głębokości 10-25 metrów. Paracyprichromis brieni Chituta Yellow Cheek - samiec Budowa ciała Paracyprichromis brieni jest bardzo podobny do swego bliskiego kuzyna Paracyprichromis nigripinnis. Różnice są tak nieznaczne, że początkowo pomylił się nawet Poll. Zaobserwować można różnicę w średnicy oka (mniejsza u „brieni”) oraz w budowie ciała (ciało „brieni” jest wydłużone i nie tak wysokie jak u „nigripinnisów”). Stosunek długości ciała (z płetwą ogonową) do wysokości dla Paracyprichromis brieni wynosi 4-4,3, a dla Paracyprichromis nigripinnis 3,7-3,8. Samiec dorasta do 9 cm, a samica do 7 cm. Ciało ma kolor od szarego do beżowo-różowego. U niektórych wariantów na głowie i na ciele mogą pojawiać się podłużne, niebieskie, fluoryzujące pasy. U „brieni” mocno zaznaczony jest dymorfizm płciowy. Samiec jest z reguły większy i intensywniej ubarwiony. Posiada wydłużone zewnętrzne promienie płetwy ogonowej. Samice są mniej wyraziste. W zależności od miejsca występowania w jeziorze zmienia się ubarwienie płetw zarówno samców, jak i samic. Intensywność kolorów i ich odcienie zależą od nastroju oraz kondycji ryb. Parcyprichromis brieni mają proste usta, które posiadają zdolność wysuwania się na kształt trąbki. Paracyprichromis brieni Kibige - samiec Najczęściej spotykane warianty • Paracyprichromis brieni Chituta Nazwa pochodzi od miejsca występowania. Spotykany w okolicach Chituta w Zambii. Samce tej odmiany posiadają żółte zakończenie płetwy grzbietowej oraz żółtą płetwę ogonową. Płetwy brzuszne, grzbietowa i odbytowa mają niebieskie obrzeżenia. Płetwy piersiowe są przezroczyste. Samice oraz młode osobniki mają żółte płetwy brzuszne, grzbietową i odbytową. Płetwy piersiowe i ogonowa są przezroczyste. Wariant ten posiada również charakterystyczne, intensywnie żółte policzki (stąd nawa handlowa Paracyprichromis brieni Yellow Cheek). • Paracyprichromis brieni Katete Nazwa pochodzi od miejsca występowania. Spotykany w okolicach Katete w Zambii. Samce mają żółtą płetwę grzbietową oraz podłużne, niebieskie pasy biegnące na głowie i ciele, dzięki czemu przypomina on Paracyprichromis nigripinnis. Płetwy brzuszne, grzbietowa i odbytowa posiadają niebieskie, fluoryzujące obrzeżenie. Taki kolor przybierają także zewnętrzne, wydłużone promienie płetwy ogonowej. Samice posiadają żółte płetwy brzuszne i odbytową, natomiast ich płetwa grzbietowa może być albo żółta, albo jasna, z biegnącymi w jej części zewnętrznej pasami: czarnym i białym (stąd w handlu można spotkać dwie odmiany: żółtą i czarną). Płetwy piersiowe są przezroczyste. • Paracyprichromis brieni Primrose (spotykany także pod nazwą Paracyprichromis sp. „Primrose” oraz Paracyprichromis „Primrose”) Występuje w okolicach Cape Kachese w Zambii. Samce posiadają żółtą płetwę ogonową, z niebieskimi, fluoryzującymi plamkami. Pozostałe płetwy są przezroczyste. Samice oraz młode osobniki mają czarno-białe obrzeżenie płetwy grzbietowej. Płetwy brzuszne i odbytowa są żółte, a pozostałe przezroczyste. Nie znaleźliśmy podstaw do uważania tej odmiany za osobny gatunek, co mógłby sugerować skrót sp. w nazwie używanej przez niektórych autorów. • Paracyprichromis brieni Kasombe Nazwa pochodzi od miejsca występowania. Spotykany w okolicach Kasombe w Demokratycznej Republice Konga. Samce posiadają żółtopomarańczowy ogon (stąd nawa handlowa Paracyprichromis brieni Yellow Tail). Pozostałe płetwy są przezroczyste, nie posiadają obwódek. Dzięki podłużnym, niebieskim pasom na ciele przypominają one Paracyprichromis nigripinnis. • Paracyprichromis brieni Velifer Spotykany od Kitumba po Ubwari w Demokratycznej Republice Konga. Samce posiadają charakterystycznie ubarwioną płetwę ogonową: zewnętrzne, wydłużone promienie oraz część najbardziej wewnętrzna (kształt trójkąta) są ciemnoniebieskie, a pozostała część płetwy posiada żółte przebarwienia. Płetwy grzbietowa i odbytowa są żółte lub żółtozielone. Pozostałe płetwy są przezroczyste. Samice oraz młode osobniki mają czarną płetwę grzbietową z biegnącym podłużnie, na wysokości jej środka, białym pasem. • Paracyprichromis brieni Kisonso Yellow Spotkany w Ubwari w Demokratycznej Republice Konga. Samce tej odmiany posiadają żółtą płetwę grzbietową. Płetwy brzuszne, grzbietowa, odbytowa i ogonowa mają niebieskie, fluoryzujące obrzeżenia. Płetwy piersiowe są przezroczyste. Samice mają żółte płetwy brzuszne, odbytową i ogonową. Płetwa grzbietowa jest przezroczysta, z czarno-białym obrzeżeniem. W „Back to Nature. Przewodnik po Świecie Pielęgnic z Tanganiki” Ada Koningsa można podziwiać zdjęcia kilku wariantów geograficznych „brieni”: Kafungi, Chituta, Nkondwe (Tanzania), Kitumba (Demokratyczna Republika Konga) oraz Magara (Burundia). W firmie Tropheus Tanganika mieliśmy okazję na żywo obserwować warianty geograficzne Paracyprichromis brieni z Chituta, Mbita Island oraz z Kitumba. Paracyprichromis brieni Kitumba - samica Zachowanie „Brieni” to ryba stadna. Samce obejmują rewiry wokół pionowych skał lub dużych kamieni. W obrębie gatunku często dochodzi do niegroźnych przepychanek między samcami, które mogą się skończyć powierzchownymi ranami. Paracyprichromis brieni nie wykazuje agresji międzygatunkowej. Ryby pływają w górnej i środkowej części akwarium. Potrafią pływać odwrócone brzuchem do powierzchni wody. Podczas snu oraz w przypadku stresu „brieni” ciemnieją, a na ich ciele pojawiają się jasne, pionowe pasy (5). Ryby składają wszystkie płetwy i zawisają jakby przyklejone do danej powierzchni, nie zwracając uwagi na to czy będą miały głowę skierowaną w górę, w dół, czy w bok. Rozmnażanie Paracyprichromisy to poligamiczne gębacze. Samiec zajmuje terytorium i stara się tańcząc zachęcić samicę do tarła. Trzepocze ciałem, wygina się w łuk, napina płetwy. Kolory jego ciała stają się wtedy bardzo intensywne. Jeżeli samica jest gotowa do tarła odpowiada na zaloty samca, w przeciwnym wypadku musi się schować tak, żeby uniknąć nagabywania samca. Tarło odbywa się w pobliżu skał. Ryby zawisają głową w dół. Samiec wypuszcza nasienie, a samica uwalnia ziarenko ikry, następuje zapłodnienie, a samica zbiera jajeczko do pyska. Wszystko to dzieje się bardzo szybko. Opiekę nad potomstwem sprawuje samica. Z każdym dniem jej worek gardłowy powiększa się. W naturze inkubujące samice żyją w dużych ławicach. Inkubacja trawa około 3 tygodnie. Po tym czasie samica wypuszcza około 15 maluszków. Wszystkie młode „brieni” przypominają matkę, a ich wygląd różnicuje się znacznie później. U młodych samców najpierw wydłużają się zewnętrzne promienie płetwy ogonowej oraz pojawiają charakterystyczne kolory na płetwach brzusznych, odbytowej i ogonowej, na końcu zmienia wygląd płetwy grzbietowej. Paracyprichromis brieni Kitumba - samiec Akwarium dla Paracyprichromis brieni Akwarium dla Paracyprichromis brieni powinno mieć minimalną długość 100-120 cm i objętość 200 l. W zbiorniku musi się znaleźć strefa do pływania oraz skały sięgające powierzchni wody. Skały powinny zostać ułożone tak by umożliwić zajęcie rewirów przez kilka samców. Pamiętać należy również, że każdy samiec w okresie godów wymaga terytorium o średnicy około 40-50 cm. Rośliny nie są wymagane, ale mogą one stanowić pomoc przy rozdzieleniu terytoriów samców, tak aby nie widywały się one zbyt często. Mogą być również schronieniem dla narybku. Parametry wody i temperatura jak w przypadku innych mieszkańców Tanganiki. Żywienie Paracyprichromisy w naturze odżywiają się zooplanktonem, który znajdują w toni wodnej. W akwarium pobierają plankton, odpowiednio małej wielkości żywy i mrożony pokarm mięsny oraz rozdrobniony pokarm płatkowany. Młodym osobnikom podajemy larwy artemii, cyklopa oraz roztarte płatki i granulki przeznaczone dla ryb mięsożernych. Paracyprichromis brieni Kitumba - młody osobnik Doświadczenia z hodowli Rok temu w naszym 375 litrowym zbiorniku zamieszkało 6 sztuk Paracyprichromis brieni Kitumba (Velifer), w układzie 4 samice i 2 samce. Były to ryby pochodzące z odłowu. Zamieszkały wraz z 6 osobnikami Neolamprolous similis oraz z 6 osobnikami Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell”. Jeden z samców zaraz po wpuszczeniu zajął terytorium wokół skał (ułożonych z jednej strony akwarium) i zdobył dominację w zbiorniku. Drugi musiał zadowolić się niewielką przestrzenią wokół filtra i unikać spotkań z dominantem. Samice raczej nie były przeganiane. Agresja dominującego samca nasilała się w okolicach tarła, kiedy „oczyszczał” swój rewir przeganiając z niego inne ryby. W odstępie kilku dni zapraszał do tarła kolejne samice. Po tarle samice trzymały się na uboczu przyjmując jedynie niewielkie ilości pokarmu. Po upływie 3 tygodni wypuściły maluszki, których było od 5 do 15 sztuk. Młode osobniki nie były zróżnicowane pod względem wielkości i wyglądu. Pierwszego dnia po opuszczeniu pyska matki starały się trzymać w ławicy i ukryć zawisając, najczęściej głową w dół, w rogach akwarium. W przypadku naszej obsady, w zbiorniku ogólnym nie było szans na odchowanie maluchów. Słyszeliśmy, że jest to możliwe w akwarium z piaskówkami, ale i w tym przypadku mogą przetrwać jedynie pojedyncze osobniki. Jeżeli chcemy się dochować większej liczby młodych, inkubujące samice powinny zostać odłowione i umieszczone w zbiorniku przeznaczonym do wychowu narybku. W takim akwarium można umieścić razem kilka samic. Możemy również pokusić się o odłowienie młodych zaraz po opuszczeniu pyska matki, wymaga to jednak wyczucia czasu i zręczności. Rybki odpowiednio karmione rosną szybko i po upływie roku osiągają dojrzałość. Nasze doświadczenia z hodowli „brieni” pozwalają stwierdzić, że stado 6 osobników to zdecydowanie zbyt mało. Według nas minimalne stado powinno liczyć 10-12 sztuk w układzie 2:1, a nawet 3:1. Przepięknie wygląda grupa 20-30 „brieni”, które w większej ławicy czują się znacznie lepiej i bezpieczniej. Towarzystwo dla Paracyprichromis brieni Idealnym towarzystwem dla Paracyprichromis brieni są ryby z rodzaju Xenotilapia, a także Grammatotria lemairii, Lestradea perspicax, Ectodus descampsi, Cardiopharynx schoutedeni. Dobrym towarzystwem mogą być również ryby z plemienia Lamprologini. W firmie Tropheus Tanganika mieliśmy okazję obserwować akwaria, w których „brieni” zamieszkiwały wraz z Xenotilapia nigrolabiata „Red Princess” i Xenotilapia sp. „Fluorescent Green” oraz z młodymi osobnikami Cyathopharynx foai Chisanse. Połączenia te były bardzo udane. Jeżeli zdecydujemy się na hodowlę „brieni” z innymi Cyprichromini, nie zademonstrują one wszystkich swoich charakterystycznych zachowań i najprawdopodobniej zostaną zdominowane przez energiczniejsze i większe cyprichromisy. Paracyprichromis brieni Kitumba - samiec Ciekawostka Drapieżniki żywiące się Paracyprichromis brieni potrafią upodobnić się do swoich ofiar. Taką strategię przyjęły m.in. Lepidiolamprologus mimicus oraz Perisodus microlepis. L. mimicus Schelly, Takahashi, Bills & Hori, 2007 posiada wydłużone ciało oraz żółte płetwy (szczególnie brzuszne i odbytową). W trakcie polowania jego ciało jaśnieje (znikają charakterystyczne ciemne przebarwienia), stając się zbliżonym kolorystycznie do barwy ciała samic paracyprichromisów. Młode osobniki „mimicus”, do osiągnięcia dojrzałości płciowej, upodobniają się do narybku „brieni” i żyją razem z nim w ławicach. Dzięki życiu w grupie zyskują bezpieczeństwo oraz przyzwyczajają do swojej obecności przyszłe ofiary. Podziękowania Dziękujemy Marcie Mierzeńskiej za pomoc w zdobyciu literatury oraz Evertowi van Ammelrooy i Thomasowi Andersen za zgodę na publikację zdjęć. Literatura 1. Hori M., Watanabe K., 2000, Aggrssive mimicry In the intra-populational color variation of the Tanganyikan scale-eater Perissodus microlepis (Cichlidae), Environmental Biology of Fishes 59: 111-115. 2. Konings A., 2002, Pielęgnice – moja pasja, Cichlid Press – Tigra System Polska, Piaseczno. 3. Konings A., 2005, Back to Nature. Przewodnik po świecie pielęgnic z Tanganiki, Fohrman Aquaristic AB – Tigra System Polska, Piaseczno. 4. Schelly R., Takahashi T., Bills R., Hori M., 2007, The first case of aggressive mimicry among lamprologines in a new species of Lepidiolamprologus (Perciformes: Cichlidae) from Lake Tanganyika, Zootaxa 1638: 9-49. 5. Takahashi T., 2004, Phylogenetic analysis of Cyprichromini (Perciformes: Cichlidae) endemic to Lake Tanganyika and validation of the genus Paracyprichromis, Ichthyol Res 51: 1–4. strony www: http://www.tanganyika.ru/fishdesc.php?&fid=324 http://cichlidae.com/gallery/species.php?s=1352 http://www.cichlides.com/viewtopic.php?f=36&t=506&st=0&sk=t&sd=a&start=25 http://aquavisie.retry.org/Database/Vissen/Paracyprichromis_brieni.html http://www.seriouslyfish.com/profile.php?id=587 http://tooold.superhost.pl/ryby/cyprichromini/p_brieni.html http://www.suephoto.pl/index.php/galeria/index/5/116 http://www.suephoto.pl/index.php/galeria/index/5/261 
