Tekst : Magdalena i Przemysław Mirek
Część pierwsza - Podstawowe wiadomości o fotografii
| EV | -4 | -3 | -2 | -1 | 0 | +1 | +2 | +3 | +4 | +5 |
| przesłona | 22 | 16 | 11 | 8 | 5,6 | 4 | 2,8 | 2 | 1,4 | 1 |
| czas migawki | 1/100 | 1/50 | 1/25 | 1/12 | 1/6 | 0.3 | 0.6 | 1.3 | 3 | 6 |
| ISO | 25 | 50 | 100 | 200 | 400 | 800 | 1600 | 3200 | 6400 | 12800 |
Przejście w tabeli o jedna kolumnę w prawo to zwiększenie ekspozycji o 1 EV, czyli dostarczenie matrycy (lub kliszy) dwukrotnie większej ilości światła (w przypadku zmiany przesłony bądź migawki) lub dwukrotne zwiększenie czułości matrycy w przypadku ISO. Jeśli poprawną ekspozycje (uzyskane zdjęcie będzie właściwie naświetlone) uzyskujemy przy przesłonie 4, migawce 1/100 s oraz ISO 400, a z powodu na przykład zbyt małej głębi ostrości zmuszeni jesteśmy zmniejszyć otwór przesłony do 5,6 to aby ponownie uzyskać poprawną ekspozycje musimy zwiększyć ISO do wartości 800 lub wydłużyć czas otwarcia migawki do 1/50 s.
Różnice pomiędzy lustrzankami a kompaktami
Nie chcielibyśmy zbytnio wchodzić w szczegóły techniczne wszak opracowanie to ma omawiać zagadnienia związane z fotografią akwarystyczną. Wymienimy jednak, te najważniejsze, mające znaczenie w eksploatacji:
a) wielkość matrycy
Typowa lustrzanka cyfrowa w formacie APS-C ma przetwornik o wielkości około 23 x 15 mm. Najczęściej spotykana w kompaktach matryca 1/1,8’ ma wymiary około 11 x 8 mm. Większa powierzchnia, przy tej samej ilości pikseli to kilka(naście) razy większy piksel, co przekłada się na lepszą jakość (ostrość) zdjęć, mniejsze szumy itp.
b) wymienność optyki
W zależności od potrzeb (oraz zasobności portfela) lustrzanki pozwalają nam na zastosowanie odpowiedniego do danego rodzaju fotografii obiektywu.
c) możliwość korzystania z zewnętrznej lampy błyskowej
Najczęściej używanym przez akwarystów fotografów (szczególnie tych parających się fotografią biotopów tanganickiego czy jeziora Malawi) urządzeniem peryferyjnym będzie właśnie lampa. Pomijając moc, która jest zwykle 5-6 razy większa od tej wbudowanej w aparat, zewnętrzna lampa pozwoli odsunąć źródło światła od osi obiektywu od kilku dziesięciu centymetrów przy „normalnej instalacji” do nawet kilku metrów – kabel lub wyzwolenie zdalne. Jej dodatkową zaletą jest emitowanie delikatnego czerwonego światła, które oświetlając fotografowany obiekt wspomaga pracę autofokusa - ważne szczególnie w kiepskich warunkach oświetleniowych.
d) szybkość
Lustrzanka jest szybsza od kompaktu w każdym elemencie. Od wciśnięcia spustu do zrobienia zdjęcia mija około 0,1 sekundy przy ponad sekundzie w kompaktach. Nawet najtańsze „lustra” wykonują ponad 3 zdjęcia na sekundę. W końcu autofokus (szczególnie z obiektywami z silnikiem ultradźwiękowym) bije na głowę to co znamy z kompaktów.
Kompletowanie zestawu
Zapadła decyzja o zakupie lustrzanki. Pierwszą i najważniejszą decyzją będzie wybór systemu. Poza ceną samego korpusu, należy zwrócić uwagę na to ile kosztują (i czy w ogóle są dostępne) interesujące nas szkła, lampy czy też inne akcesoria, które możemy chcieć zakupić w przyszłości. Z wyżej wymienionych powodów polecamy systemy Canona i Nikona. Zapewniają one największy wybór szkieł i akcesoriów nie tylko nowych, ale również na rynku wtórnym. Poza tym w obu systemach znajdziemy szkła i korpusy przeznaczone dla profesjonalistów co pozwoli w miarę rosnących potrzeb wydawać coraz więcej i więcej na nowe „zabawki”.
a) korpus
Z reguły pierwszym nabytym korpusem jest tani amatorski zestaw z tzw. kitowym obiektywem. Nie twierdzimy bynajmniej, że to zły pomysł. Sprzedawane obecnie amatorskie body np. Canon 500D czy Nikon D60 zapewniają całkiem poprawną jakość zdjęć.
Wybór tego, a nie innego korpusu powinien być dokonany na podstawie analizy kilku cech: jak dany korpus leży w dłoni, z czego jest zbudowany (magnez jest lepszy od plastiku ;) ), czy menu i ułożenie przycisków jest zrozumiałe, a nawet czy wygląd aparatu się nam podoba (ważne szczególnie dla kobiet). Pamiętajmy, że z naszym nowym nabytkiem będziemy spędzać długie godziny i musimy czuć się ze sobą dobrze.
b) obiektywy
Wśród wielu początkujących adeptów fotografii krąży mit jakoby o klasie aparatu świadczyła krotność zooma. Praw optyki nie da się nagiąć. Najlepsze rozdzielczości, plastykę obrazu, kolory oraz kontrast dawać będą obiektywy stałoogniskowe. Nie chcielibyśmy tutaj sugerować, że zoomy do niczego się nie nadają. Odradzamy jednak kupowanie obiektywów typu 18-270 mm, jako jedyne szkło do wszystkiego. Dobrym rozwiązaniem jest zakupienie na początek taniego szkła kitowego, które w zestawie z body będzie kosztować niewiele, zrobienie kilkuset zdjęć, a po rozpoznaniu potrzeb, zakupienie tego czego w rzeczywistości nam brakuje.
Do celów akwarystycznych (tzw. portrety ryb) najlepiej sprawdzają się (naszym zdaniem) systemowe obiektywy do makrofotografii np. Canon EF-S 60 f 2.8 macro, Canon EF 100 f 2.8 macro, Nikkor-micro 60 f 2.8 G czy też Nikkor-micro 105 f 2.8 G. „Szkła” te łączą genialną ostrość w pełnym zakresie przesłon, szybkość ostrzenia oraz możliwość wykonania zdjęcia obiektu w dużym powiększeniu.
c) inne akcesoria
Wcześniej wspomnieliśmy o zewnętrznej lampie błyskowej. Dla nas taki zakup wydaje się niezbędny. Powinna ona mieć możliwość odchylania palnika oraz być wyposażona w dyfuzor (najlepiej dokupiony osobno). Poza tym przydają się jeszcze karty pamięci, dodatkowe baterie, filtry oraz pojemna torba lub plecak, żeby to wszystko pomieścić.
Słowniczek:
Autofokus – (ang. autofocus) system automatycznego ustawiania ostrości w aparatach fotograficznych. Wyróżniamy dwa typy autofokusa:
a) oparty o detekcje przesunięcia fazy. Można go spotkać wyłącznie w lustrzankach. Działa w miejscach gdzie rozmieszczone są punkty AF. Do jego działania konieczne jest opuszczenie lustra co znaczy że nie działa w trybie podglądu na żywo – lifeview.
b) oparty o detekcje kontrastu. Działa jako jedyny system autofokusa w kompaktach oraz w lustrzankach przełączonych na działanie w trybie lifeview. Jego jedyną zaletą w porównaniu do systemu detekcji fazy jest możliwość ustawienia ostrości w dowolnym miejscu kadru. Poza tym w porównaniu do poprzednika posiada same wady, z których najbardziej dokuczliwa jest prędkość działania.
Głębia ostrości – (ang. Depth of field w skrócie DOF) obszar zdjęcia, w którym kadr jest ostry. Tworzą go dwie płaszczyzny równoległe do płaszczyzny matrycy. Na głębie ostrości wpływa mają następujące parametry:
przesłona – im mniejszy otwór względny czyli im większa liczba przesłony, tym większa głębia ostrości
odległość ostrzenia – im dalej od aparatu, tym większa głębia ostrości
ogniskowa – im krótsza ogniskowa tym większa głębia ostrości
wielkość matrycy – im mniejsza wielkość matrycy tym większa głębia ostrości
Kompakt, aparat kompaktowy – niewielki aparat fotograficzny, posiadający w stosunku do lustrzanek uproszczoną konstrukcje oraz mniejszą matrycę mający za zadanie pozwolić na wykonanie zdjęcia mniej zaawansowanym użytkownikom.
Lustrzanka – aparat fotograficzny wyposażony w wymienny obiektyw oraz wbudowane w korpus lustro, którego zadaniem jest kierowanie padającego światła na matówke, a dalej przez pryzmat pentagonalny lub układ luster, które przekazują obraz do wizjera. Najbardziej popularnym formatem lustrzanek analogowych jest tzw. mały obrazek – 36x24mm. W przypadku lustrzanek cyfrowych jest to APS-C.
Matryca – (ang. sensor) układ wielu elementów światłoczułych, z których każdy rejestruje, a następnie pozwala odczytać sygnał elektryczny proporcjonalny do padającego na niego światła.
Migawka – (ang. shutter) jest elementem aparatu fotograficznego, którego zadaniem jest odsłonięcie na określony czas elementu światłoczułego, a następnie ponowne jego zasłonięcie. W lustrzankach cyfrowych spotykamy zwykle migawkę szczelinową, składającą się z czegoś na kształt lamelek w żaluzjach okiennych, sterowaną elektronicznie. Przedział czasu otwarcia migawki to zwykle od 1/8000 sekundy do 30 sekund.
Mnożnik ogniskowej – (ang. Crop factor) to współczynnik określający ile razy powierzchnia matrycy danego aparatu jest mniejsza od matrycy aparatu pełnoklatkowego. Typowe wartości crop dla aparatów Canona serii xxxd, xxd oraz 7d to 1,6x, dla Nikonów serii dxx, d5000 oraz d200, d300 i d400 oraz Sony A100, A200, A300, A350, A380, A700 to 1,5x. Oczywiście w aparatach pełnoklatkowych np. Canony 1ds,5d, Nikony d700, D3, D3x, Sony A850,A900 ten współczynnik wynosi 1x.
Znając wartość cropa możemy wyliczyć rzeczywistą ogniskową jaką osiągnie obiektyw w konkretnym aparacie. Na przykład obiektyw Canon EF-S 18-55 mm wpięty do aparatu Canon 450d da takie samo pole widzenia jak obiektyw 29-88 mm przypiętego do aparatu pełnoklatkowego.
Analogicznie obiektyw Canona EF 100 mm macro da na matrycy pełno klatkowej podobny kąt widzenia jak Canon EF-S 60 mm macro (60 x 1,6 = 96 mm) na matrycy cropowej.
Obiektyw – to układ optyczny, który w aparacie fotograficznym umożliwia rzutowanie widzianych obiektów na matówkę, błonę fotograficzną lub matrycę.
Podstawowe parametry obiektywów to:
ogniskowa - wyrażana w mm, określa kąt jaki rejestruje dany obiektyw. Nieuzbrojone oko ludzkie odpowiada ogniskowej około 45-50 mm i jest to tak zwany standard. Obiektywy poniżej tej wartości to tzw. „szeroki kąt”, a powyżej tzw. „teleobiektywy”
Uwaga. Wartość ogniskowej podaje się dla matryc pełno klatkowych (36 x 24 mm). Aby uzyskać rzeczywistą ogniskową dla danego typu aparatu konieczne jest przemnożenie jej przez wartość crop danego aparatu.
przesłona – określa maksymalną wartość przesłony dla danego obiektywu. W przypadku obiektywów zmiennoogniskowych mogą istnieć różne wartość minimalnej przesłony dla konkretnej ogniskowej. Im większa możliwa do uzyskania przesłona tym większa waga i cena obiektywu.
Uwaga! Większy otwór względny (większa ilość przepuszczanego światła) to mniejsza liczba przesłony.
pole krycia - określa nam maksymalną wielkość matrycy jaką jest w stanie objąć dany obiektyw. Istnieją dwa typy obiektywów: obiektywy kryjące pełną klatkę – oznaczenia EF(Canon), FX (Nikon), DG (Sigma) oraz obiektywy kryjące matryce cropowe - oznaczenia EF-S(Canon), DX (Nikon), DC (Sigma). Pierwszy typ obiektywów może być użyty na obydwu wielkościach matryc, drugi wyłącznie na tych mniejszych.
Obiektyw kitowy – (ang. kit lens) obiektyw sprzedawany w zestawie z aparatem. Zwykle jest to tania plastikowa konstrukcja podnosząca cenę zakupu samego korpusu o około 300 zł w zakresie ogniskowych 18-55 mm.
Obiektyw staloogniskowy – (ang. prime lens) obiektyw, w którym ogniskowa jest stała. Przeważnie tego typu obiektyw jest lżejszy, ma większą rozdzielczość, większą jasność i mniejsze wady optyczne.
Obiektyw zmiennoogniskowy – (ang. zoom lens) to obiektyw posiadający możliwość płynnej regulacji ogniskowej, realizowanej przy pomocy poruszającej się grupy soczewek. Wymaga to zastosowania większej ich ilości niż w „stałce”, przez co generowany obraz obarczony jest większą ilością wad.
Piksel – (ang. piel) jest to najmniejszy jednolity element rejestrowanego przez matryce lub wyświetlanego przez monitor obrazu.
Podgląd na żywo – (ang. lifeview) tryb wykonywania zdjęć, w którym na żywo na wyświetlaczu aparatu (lub w wizjerze, jeśli jest elektroniczny) widzimy obraz znajdujący się obecnie w kadrze. Tryb ten obecny jest we wszystkich cyfrowych kompaktach oraz w nowszych cyfrowych lustrzankach. W tych drugich podczas działania trybu lustro jest podniesione (brak możliwości korzystania z wizjerze) a migawka jest cały czas otwarta. Jej działanie symulowane jest przez realizowane elektrycznie włączenie i wyłączenie matrycy na określony czas. W lifeview nie działa autofokus oparty o detekcje fazy, który do swojej pracy wymaga opuszczonego lustra.
Silnik ultradźwiękowy – (ang. ultrasonic motor) rodzaj silnika poruszającego soczewki obiektywu odpowiedzialne za ustawienie ostrości. Charakteryzuje się dużą szybkością działania oraz bezgłośną pracą, w przeciwieństwie do starszych rozwiązań nazywanych potocznie „wiertarkami”. Oznaczany jest odpowiednio: USM w systemie Canona, SVM w systemie Nikona, HSM u Sigmy i SSM u Sony.
Stabilizacja obrazu – (ang. image stabilizer) to system, którego zadaniem jest zniwelowanie wad spowodowanych poruszeniem aparatu podczas wykonywania zdjęcia, szczególnie podczas dłuższych czasów naświetlania. Może być realizowany poprzez ruch układu soczewek w obiektywie, tak realizowane jest to w systemach Canona (oznaczenie IS na obiektywie), Nikona (VR) i Sigmy (OS) lub poprzez ruch matrycy światłoczułej np. w aparatach Sony.
Uwaga! Rozwiązanie to niweluje wyłącznie ruchy aparatu, nie radzi sobie z ruchami samego obiektu spowodowanymi dobraniem zbyt długiego czasu otwarcia migawki.
Literatura:
www.wikipedia.pl
Część druga - Porady praktyczne