NASZE ARTYKUŁY
Altolamprologusy na nowo…
tekst i fotografie: Magdalena i Przemysław Mirek (www.suephoto.pl)
Arytkuł ten został opublikowany w Tanganika MAGAZYN 6/2009
tekst i fotografie: Magdalena i Przemysław Mirek (www.suephoto.pl)
Arytkuł ten został opublikowany w Tanganika MAGAZYN 6/2009
Altolamprologusy to po trofeusach najczęściej goszczący w akwariach przedstawiciele jeziora Tanganika. Co zdecydowało o tak dużym zainteresowaniu i ogromnej popularności tych ryb? Arcyciekawe zachowania, wspaniały, dostojny wygląd, a może niezbyt duże wymagania odnośnie litrażu zbiornika? Podsumujmy informacje na temat altolamprologusów.
Ujęcie systematyczne
W 1898 roku Boulenger odkrył dwa nowe gatunki pochodzące z Tanganiki i zaliczył je do rodzaju Lamprologus, były to: Lamprologus compressiceps i Lamprologus fasciatus. „Calvus” z powodu braku znaczących różnic w stosunku do „compressicepsa” traktowany był jako jego odmiana barwna przez co został opisany naukowo przez Polla dopiero w 1978 roku.
Pierwszy osobnik A. compressiceps został złowiony w Mpulungu (dawna nazwa Kinyamkolo) w Zambii. Syntypy: BMNH 1898.9.9.4-5 (2). Natomiast pierwszy osobnik A. calvus został złowiony w Chipimbi w Zambii 6 lipca 1977 r. Holotyp: MRAC 77-40-P-356, paratypy: MRAC 77-40-P-357 (1), MRAC 77-40-P-358-359 (2), MRAC 77-40-P-360-368 (9), MRAC 77-40-P-369-377 (9), MRAC 77-40-P-393-394 (2), MRAC 77-35-P-212 (1), MRAC 76-28-P-172 (1).
W roku 1986 gatunki te wydzielono do osobnego rodzaju, który nazwano Altolamprologus. Obecnie do rodzaju Altolamprologus zaliczamy: A. compressiceps (Boulenger 1898), A. calvus (Poll 1978) oraz jeden nieopisany gatunek A. sp. „Compressiceps Shell”. Zaliczenie „fasciatusa” do rodzaju Altolamprologus nie znalazło naukowego uzasadnienia. W roku 1985 Colombe i Allgayer umieścili go w rodzaju Neolamprologus, co w 2007 roku ostatecznie potwierdził Koblmüller. Nazwa Altolamprologus fasciatus jest nadal używana przez Ada Koningsa oraz na stronie www.cichlidae.com.
Altolamprologus calvus Congo Black Pearl
Nazwa rodzaju pochodzi od łacińskiego słowa altum co oznacza wysoki oraz lampas co oznacza światło, pochodnia. Natomiast nazwa „compressiceps” pochodzi od łacińskiego compressus, czyli kompresja, ciśnienie (compressio – kompresowanie, ściskanie) oraz ceps (cephala), czyli głowa. Jest to odniesienie do spłaszczonej bocznie głowy (oraz ciała) ryby. Nazwa „calvus” również pochodzi z języka łacińskiego, gdzie calvus oznacza łysy, a wzięła się z faktu, że A. calvus nie posiada łusek na głowie. W Polsce dla tego gatunku stosowana jest także nazwa szczelinowiec gładkolicy.
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wpisała A. calvus na Czerwoną Listę Gatunków Zagrożonych wyginięciem, jako NT (near threatened), czyli bliski zagrożenia (2006). Stopień zagrożenia gatunku A. compressiceps uznano za LC (least concern), czyli najmniejszej troski (2006).
Różnice pomiędzy gatunkami
Na pierwszy rzut oka trudno rozróżnić „calvusa” i „compressicepsa”, istnieje jednak kilka cech, które może nam w tym pomóc (patrz Tabela 1, Ryc. 1 i 2). Wydaje się natomiast, że nikt nie będzie miał problemu z rozpoznaniem znacznie mniejszego A. sp. „Compressiceps Shell”. Różnice między nim a A. compressiceps udokumentował i opisał, na podstawie osobników odłowionych w Burundii i północnej części wybrzeża Demokratycznej Republiki Konga, Koblmüller (2007) (patrz Tabela 1, Ryc. 3).
Tabela 1. Różnice pomiędzy gatunkami w obrębie rodzaju Altolamprologus
|
Gatunek
cecha |
Altolamprologus calvus | Altolamprologus compressiceps |
Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” |
| Wielkość | samiec do 15 cm, samica do 8 cm |
samiec do 15 cm, samica do 8 cm |
samiec do 5,5 cm, samica do 4 cm |
| Wgłębienie na wysokości oka (patrz ryc. 1) |
nie występuje | wyraźnie zaznaczone | niewielkie |
| Kształt pyska (patrz ryc. 1) |
wydłużony, płaski | krótszy, bardziej stromy | krótszy |
| Układ: górna szczęka, a przednia krawędź oka (patrz ryc. 3) | nie sięga | nie sięga | sięga |
| Kształt płetw piersiowych (patrz ryc. 2) |
węższe i dłuższe | szersze u nasady | szersze u nasady |
| Stosunek długości podstawy płetwy grzbietowej do długości całkowitej | ? | 55-65% | 53-57% |
| Ilość łusek na dolnej linii nabocznej | ? | 9-10 | 3-9 |
| Stosunek długości do wysokości ciała (liczony z płetwami) | około 1,85:1 | około 1,7:1 | około 1,7:1 |
Liczne kontrowersje wzbudza występowanie oraz przynależność gatunkowa ryby nazywanej Altolamprologus sp. „Sumbu”. Nazwa w tym przypadku może być myląca, ponieważ nie pochodzi od miejsca odłowu. Pierwsze okazy „compressiceps shell” były odławiane w Sumbu w Zambii, stąd nazwa A. sp. „Sumbu”. Kolejne, mimo iż odławiane w innych lokalizacjach, nadal (błędnie) nazywano A. sp. „Sumbu”. Ostatnio nazwa ta jest używana również dla osobników, których cechą wyróżniającą jest wielkość ciała, która jest pośrednia pomiędzy tą osiąganą przez „compressicepsy” i „compressicepsy shelle”. Co ciekawe brak bliższych informacji na temat miejsca ich odłowu, brak też obserwacji pochodzących z jeziora. Czy w takim razie występują jedynie w akwariach kilku akwarystów? Na to pytanie nie jesteśmy w stanie jednoznacznie odpowiedzieć, ale wydaje się, że nie może być mowy o tym, iż jest to forma pośrednia pomiędzy gatunkami A. compressiceps i A. sp. „Compressiceps Shell”.
Miejsce występowania
Pomimo iż altolamprologusy występują na obszarze niemal całego jeziora (patrz mapki rozmieszczenia gatunków) nie są to zbyt często spotykane ryby. Nigdy nie występują w koloniach. Najczęściej widziane są pojedyncze, poszukujące pożywienia osobniki. Dopiero przy sporej dozie szczęścia można podziwiać pary opiekujące się narybkiem (informacje od E. van Ammelrooya oraz M. Buckland).
Dorosłe Altolamprologus calvus i Altolamprologus compressiceps spotykane są w litoralu skalnym do głębokości 30-40 m, najczęściej w pobliżu pionowych ścian z licznymi szczelinami i zakamarkami (według danych zamieszczonych na www.cichlidae.com, podanych za Herrmannem (2002), jest to znacznie mniejsza głębokość: 1-15 m). Młode osobniki spotkać można na płyciznach, chowające się do muszli pokrywających dno. Młodzież wychowuje się na terenach skalistych (stąd szare ubarwienie) (informacje od E. van Ammelrooya i M. Buckland).
Według informacji uzyskanych od Michelle Buckland, właścicielki ACA Ltd., firmy zajmującej się odłowem ryb z Tanganiki, oba gatunki można spotkać w tych samych lokalizacjach, np. Chaitika, Zambia. Potwierdzenie dla tych danych znaleźliśmy na stronie www.cichlidae.com, gdzie podano, iż ma to miejsce w południowo-zachodniej części jeziora.
Miejsce występowania
Pomimo iż altolamprologusy występują na obszarze niemal całego jeziora (patrz mapki rozmieszczenia gatunków) nie są to zbyt często spotykane ryby. Nigdy nie występują w koloniach. Najczęściej widziane są pojedyncze, poszukujące pożywienia osobniki. Dopiero przy sporej dozie szczęścia można podziwiać pary opiekujące się narybkiem (informacje od E. van Ammelrooya oraz M. Buckland).
Dorosłe Altolamprologus calvus i Altolamprologus compressiceps spotykane są w litoralu skalnym do głębokości 30-40 m, najczęściej w pobliżu pionowych ścian z licznymi szczelinami i zakamarkami (według danych zamieszczonych na www.cichlidae.com, podanych za Herrmannem (2002), jest to znacznie mniejsza głębokość: 1-15 m). Młode osobniki spotkać można na płyciznach, chowające się do muszli pokrywających dno. Młodzież wychowuje się na terenach skalistych (stąd szare ubarwienie) (informacje od E. van Ammelrooya i M. Buckland).
Według informacji uzyskanych od Michelle Buckland, właścicielki ACA Ltd., firmy zajmującej się odłowem ryb z Tanganiki, oba gatunki można spotkać w tych samych lokalizacjach, np. Chaitika, Zambia. Potwierdzenie dla tych danych znaleźliśmy na stronie www.cichlidae.com, gdzie podano, iż ma to miejsce w południowo-zachodniej części jeziora.
Ryc.1.Porównanie głowy Altolamprologus calvus (po lewej) i Altolamprologus compressiceps (po prawej) z zaznaczonymi różnicami, widok z boku.
Ryc.2.Porównanie płetw piersiowych Altolamprologus calvus (po lewej) i Altolamprologus compressiceps (po prawej), widok z boku.
Ryc.3.Porównanie głowy Altolamprologus sp."Compressiceps shell" (po lewej) i Altolamprologus compressiceps (po prawej) z zaznaczonymi różnicami, widok z boku.
Naturalnym środowiskiem Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” są otwarte, piaszczyste strefy jeziora, na głębokości od 10 do 40 metrów. Ryby przemierzają je samotnie w poszukiwaniu pożywienia. W sytuacji zagrożenia chowają się w pustych muszlach ślimaków. Nie przywiązują się jednak do nich na stałe, z wyjątkiem okresu tarła. Młode „shelle” podobnie jak ma to miejsce w przypadku „większych braci” dorastają w przybrzeżnych, płytkich partiach jeziora.
Tereny występowania w jeziorze A. sp. „Compressiceps Shell” i A. compressiceps częściowo się pokrywają (np. Cape Nangu w Zambii). Powstanie nowego gatunku, jakim jest „Compressiceps Shell” jest więc przykładem specjacji sympatrycznej, czyli tworzenia nowych gatunków, które nie są rozdzielone geograficznie. W tym przypadku mamy do czynienia z izolacją ekologiczną, czyli zajmowaniem przez populacje bytujące na tym samym terenie innych siedlisk. Jest to spowodowane istnieniem konkurencji wewnątrzgatunkowej. Aby bronić się przed szkodliwą konkurencją, ryby wykształciły mechanizmy umożliwiające im obniżenie jej poziomu lub też dające możliwość całkowitego jej uniknięcia. Jednym ze sposobów stało się rozdzielenie niszy ekologicznej (wielowymiarowa przestrzeń, potencjalnie dostępna dla danego organizmu) polegające na zróżnicowaniu przestrzennym. Altolamprologus compressiceps pozostał w litoralu skalnym, natomiast Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” zajął tereny dotychczas niewykorzystywane przez altolamprologusy – litoral piaszczysty. W następstwie izolacji ekologicznej z czasem prawdopodobnie pojawiła się izolacja rozrodcza. Nie wiadomo, czy proces specjacji, w przypadku A. sp. „Compressiceps Shell”, już się zakończył. Na to pytanie udzielą odpowiedzi szczegółowe badania genetyczne.
Tereny występowania w jeziorze A. sp. „Compressiceps Shell” i A. compressiceps częściowo się pokrywają (np. Cape Nangu w Zambii). Powstanie nowego gatunku, jakim jest „Compressiceps Shell” jest więc przykładem specjacji sympatrycznej, czyli tworzenia nowych gatunków, które nie są rozdzielone geograficznie. W tym przypadku mamy do czynienia z izolacją ekologiczną, czyli zajmowaniem przez populacje bytujące na tym samym terenie innych siedlisk. Jest to spowodowane istnieniem konkurencji wewnątrzgatunkowej. Aby bronić się przed szkodliwą konkurencją, ryby wykształciły mechanizmy umożliwiające im obniżenie jej poziomu lub też dające możliwość całkowitego jej uniknięcia. Jednym ze sposobów stało się rozdzielenie niszy ekologicznej (wielowymiarowa przestrzeń, potencjalnie dostępna dla danego organizmu) polegające na zróżnicowaniu przestrzennym. Altolamprologus compressiceps pozostał w litoralu skalnym, natomiast Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” zajął tereny dotychczas niewykorzystywane przez altolamprologusy – litoral piaszczysty. W następstwie izolacji ekologicznej z czasem prawdopodobnie pojawiła się izolacja rozrodcza. Nie wiadomo, czy proces specjacji, w przypadku A. sp. „Compressiceps Shell”, już się zakończył. Na to pytanie udzielą odpowiedzi szczegółowe badania genetyczne.
Mapa 1. Rozmieszczenie odmian barwnych Altolamprologus calvus. Kolor biały – A. calvus White; Kolor żółty – A. calvus Yellow; Kolor czarny – A. calvus Black
Mapa 2. Rozmieszczenie odmian barwnych Altolamprologus compressiceps. Kolor żółty – A. compressiceps Gold/Yellow/Orange; Kolor pomarańczowy – A. compressiceps Gold Head/Gold Face; Kolor czerwony – A. compressiceps Fire Fin/Red Fin; Kolor zielony – A. compressiceps Green, Kolor szary – A. compressiceps Zebra; Kolor czarny – A. compressiceps Black
Mapa 3. Znane miejsca odłowu Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell”. 1 – Rutunga; 2 – Rumonge; 3 - Kabwe; 4 – Mbity Island (= Kumbula Island); 5 – Cape Nangu; 6 – Sumbu; 7 – Cape Kachese; 8 – Chimba; 9 – Cameron Bay. Kolor czarny – A. sp. „Compressiceps Shell” Black (lokalizacja 1, 2, 5); Kolor fioletowy – A. sp. „Compressiceps Shell” Violet (lokalizacja 4, 6); Kolor szary – A. sp. „Compressiceps Shell” (lokalizacja 3, 7, 8, 9)
Warianty geograficzne i odmiany barwne
Altolamprologusy to chyba najczęściej opisywane w Internecie ryby pochodzące z jeziora Tanganika. Jak zawsze istnieją plusy i minusy takiej sytuacji. Niestety ogromna ilość informacji jest nieprawdziwa, a zamieszczone zdjęcia błędnie podpisane. Za ogromny chaos panujący w nazewnictwie altolamprologusów odpowiadają także firmy odławiające i sprzedające ryby. Często nie podają one miejsc odłowu, a jedynie odmiany barwne lub tzw. nazwy handlowe. Zdarza się również tak, że podawane miejsca odłowu altolamprologusów są błędne. Jest to prawdopodobnie spowodowane tajemnicą związaną z odłowem atrakcyjnych odmian barwnych oraz konkurencją miedzy firmami odławiającymi ryby w jeziorze (informacje uzyskane od E. van Ammelrooya, M. Buckland, M. Mierzeńskiej). Sytuacja ta pociąga za sobą lawinę błędów i nieporozumień. Na podstawie informacji znalezionych w sieci przygotowaliśmy listę znanych wariantów geograficznych i odmian barwnych Altolamprologus calvus i A. compressiceps (patrz Tabela 2). Należy jednak podkreślić, iż jest to jedynie zbiór danych funkcjonujących w Internecie. Według wielu osób interesujących się biotopem tanganickim odmiany barwne takie jak Fire Fine, Orange Fin i Red Fin niczym się miedzy sobą nie różnią, to samo dotyczy odmian Gold Face i Gold Head oraz odmian Gold, Orange i Yellow. Przeglądając setki zdjęć w Internecie oraz podziwiając wiele wariantów geograficznych i odmian przedstawicieli rodzaju Altolamprologus w firmie Tropheus Tanganika pozostaje nam jedynie podzielić ten pogląd.
W porównaniu z ogromem danych dotyczących „dużych” przedstawicieli altolamprologusów, informacje dotyczące występowania Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” są znikome i ogólnikowe. Oto nieliczne, znane warianty geograficzne A. sp. „Compressiceps Shell”: Cameron Bay^, Cape Kachese^*, Cape Nangu, Chimba^, Kabwe, Mbity Island, Rumonge, Rutunga, Sumbu. Na uwagę zasługują odmiany czarne, które występują zarówno w Burundii (Rumonge, Rutunga), jak i w Zambii (Cape Nangu).
Budowa ciała
Ryby te charakteryzują się (jak wskazuje nazwa) wysokim, wąskim, bocznie spłaszczonym ciałem. Kształt ten pozwala przebywać w wąskich szczelinach skalnych, w których nie tylko żyją, ale także zdobywają pokarm. Taka budowa ciała, ale o znacznie mniejszych rozmiarach świetnie sprawdza się również w przypadku życia w muszlach, które wybrały sobie mniejsi przedstawiciele rodzaju – A. sp. „Compressiceps Shell”.
Altolamprologusy żywią się drobnymi skorupiakami oraz ikrą i narybkiem innych ryb. Taka dieta wymaga dodatkowego przystosowania, wszak znakomita większość ryb w Tanganice to pielęgnice, co przy próbie ataku na młode oznacza ryzyko wściekłej obrony ze strony rodziców. Łuski altolamprologusów są bardzo wytrzymałe. Tworzą jakby pancerz, na który ryba może przyjąć bardzo mocny cios, bez żadnej szkody, a ogromny pysk i mocne zęby pozwalają im połknąć w całości kilkucentymetrową zdobycz.
Dymorfizm płciowy
U wszystkich przedstawicieli rodzaju różnice pokrywają się. Samiczki osiągają maksymalnie 60% długości ciała dorosłego samca (w przypadku często rozmnażających się samic może to być nawet 30%). Końcówka płetwy grzbietowej dorosłego samca jest wydłużona oraz ostro zakończona, a u samicy zaokrąglona. Samce mają również wydłużone płetwy brzuszne. Dodatkowo, w okresie poprzedzającym tarło, u samiczek wyraźnie widoczny jest pękaty brzuszek.
Altolamprologusy to chyba najczęściej opisywane w Internecie ryby pochodzące z jeziora Tanganika. Jak zawsze istnieją plusy i minusy takiej sytuacji. Niestety ogromna ilość informacji jest nieprawdziwa, a zamieszczone zdjęcia błędnie podpisane. Za ogromny chaos panujący w nazewnictwie altolamprologusów odpowiadają także firmy odławiające i sprzedające ryby. Często nie podają one miejsc odłowu, a jedynie odmiany barwne lub tzw. nazwy handlowe. Zdarza się również tak, że podawane miejsca odłowu altolamprologusów są błędne. Jest to prawdopodobnie spowodowane tajemnicą związaną z odłowem atrakcyjnych odmian barwnych oraz konkurencją miedzy firmami odławiającymi ryby w jeziorze (informacje uzyskane od E. van Ammelrooya, M. Buckland, M. Mierzeńskiej). Sytuacja ta pociąga za sobą lawinę błędów i nieporozumień. Na podstawie informacji znalezionych w sieci przygotowaliśmy listę znanych wariantów geograficznych i odmian barwnych Altolamprologus calvus i A. compressiceps (patrz Tabela 2). Należy jednak podkreślić, iż jest to jedynie zbiór danych funkcjonujących w Internecie. Według wielu osób interesujących się biotopem tanganickim odmiany barwne takie jak Fire Fine, Orange Fin i Red Fin niczym się miedzy sobą nie różnią, to samo dotyczy odmian Gold Face i Gold Head oraz odmian Gold, Orange i Yellow. Przeglądając setki zdjęć w Internecie oraz podziwiając wiele wariantów geograficznych i odmian przedstawicieli rodzaju Altolamprologus w firmie Tropheus Tanganika pozostaje nam jedynie podzielić ten pogląd.
W porównaniu z ogromem danych dotyczących „dużych” przedstawicieli altolamprologusów, informacje dotyczące występowania Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” są znikome i ogólnikowe. Oto nieliczne, znane warianty geograficzne A. sp. „Compressiceps Shell”: Cameron Bay^, Cape Kachese^*, Cape Nangu, Chimba^, Kabwe, Mbity Island, Rumonge, Rutunga, Sumbu. Na uwagę zasługują odmiany czarne, które występują zarówno w Burundii (Rumonge, Rutunga), jak i w Zambii (Cape Nangu).
Budowa ciała
Ryby te charakteryzują się (jak wskazuje nazwa) wysokim, wąskim, bocznie spłaszczonym ciałem. Kształt ten pozwala przebywać w wąskich szczelinach skalnych, w których nie tylko żyją, ale także zdobywają pokarm. Taka budowa ciała, ale o znacznie mniejszych rozmiarach świetnie sprawdza się również w przypadku życia w muszlach, które wybrały sobie mniejsi przedstawiciele rodzaju – A. sp. „Compressiceps Shell”.
Altolamprologusy żywią się drobnymi skorupiakami oraz ikrą i narybkiem innych ryb. Taka dieta wymaga dodatkowego przystosowania, wszak znakomita większość ryb w Tanganice to pielęgnice, co przy próbie ataku na młode oznacza ryzyko wściekłej obrony ze strony rodziców. Łuski altolamprologusów są bardzo wytrzymałe. Tworzą jakby pancerz, na który ryba może przyjąć bardzo mocny cios, bez żadnej szkody, a ogromny pysk i mocne zęby pozwalają im połknąć w całości kilkucentymetrową zdobycz.
Dymorfizm płciowy
U wszystkich przedstawicieli rodzaju różnice pokrywają się. Samiczki osiągają maksymalnie 60% długości ciała dorosłego samca (w przypadku często rozmnażających się samic może to być nawet 30%). Końcówka płetwy grzbietowej dorosłego samca jest wydłużona oraz ostro zakończona, a u samicy zaokrąglona. Samce mają również wydłużone płetwy brzuszne. Dodatkowo, w okresie poprzedzającym tarło, u samiczek wyraźnie widoczny jest pękaty brzuszek.
Altolamprologus compressiceps Chaitika Orange Fin
Rozmnażanie
Altolamprologusy są rybami o wylęgu wolnym. Samica wybiera sobie kryjówkę (szczelinę skalną lub muszlę), do której wejście jest zbyt małe dla samca. Umieszcza w niej do 200 ziarenek ikry (u Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” liczba ta nie przekracza zwykle 50 sztuk). Kolejnym etapem jest taniec godowy, którego ukoronowaniem jest zapłodnienie ikry. Przez następne trzy tygodnie samiec patroluje teren wokół kryjówki. W tym czasie partnerka przebywa wewnątrz. Jej zadaniem jest kierowanie świeżej, natlenionej wody na ikrę. Larwy wykluwają się nierównocześnie. Wiele młodych altolamprologusów ginie w paszczach drapieżników czyhających przed kryjówką samicy. Te, którym uda się przeżyć, ukrywają się w spokojnych, przybrzeżnych wodach na głębokości do kilku metrów. Strefa ta zapewnia odpowiednią ilość pożywienia, przy tym wolna jest od drapieżników, które niechętnie zapuszczają się na płycizny. Małe altolamprologusy rosną wolno. Po roku osiągają długość 4 cm. Wtedy też tracą maskującą szarą barwę, którą zastępuje „dorosłe ubarwienie”. Dojrzałość płciową uzyskują mniej więcej po dwóch latach.
W akwarium tarło poprzedza dokładne oczyszczenie kryjówki (najczęściej muszla) przez samicę. W trakcie inkubacji ikry i narybku samica niemal nie opuszcza schronienia, nawet podczas karmienia (co często napawa strachem początkujących akwarystów). W chwili, gdy pierwsze młode zaczynają wypływać z kryjówki, samica pilnuje, aby nie oddalały się one zbyt daleko. Zbiera narybek wraz z piaskiem i wrzuca z powrotem do muszli. Bywa i tak, że zbieraniem młodych do muszli zajmuje się samiec.
Altolamprologus calvus Chaitika White
Akwarium dla altolamprologusów
Minimalny zbiornik dla „dużych” altolamprologusów to około 100 litrów. Nadawać się on będzie co najwyżej dla pary ryb. Taka konfiguracja sprawdza się jednak wyłącznie u pragnących rozmnożyć te ryby, ponieważ samotna para zwykle większość czasu spędza w ukryciu. Większą pulę naturalnych zachowań uda się zaobserwować dopiero w zbiorniku o wymiarach dna minimum 120 x 40 cm. W uproszczeniu można przyjąć, że para „dużych” altolamprologusów wymaga około ¼ m2 powierzchni dna. Jednak i tu sprawdza się zasada, że im większy zbiornik tym lepiej.
Jak zostało wspomniane wcześniej „calvusy” i „compressicepsy” są mieszkańcami litoralu skalnego przez co zbiornik powinien odwzorowywać właśnie tę część jeziora. Powinny się w nim znaleźć skały ułożone tak, by tworzyć liczne szczeliny i załomy. Strefy poszczególnych samców powinny być od siebie wyraźnie oddzielone (najlepiej, aby ryby nie miały kontaktu wzrokowego). Na podłożu można umieścić piasek lub żwirek. Rośliny jeśli występują nie są niszczone. Mogą one stanowić schronienie dla narybku. Mimo iż „duże” altolamprologusy to szczelinowce w akwarium zarówno dla schronienia, jak i na miejsce tarła samice wybierają najczęściej muszle (zjawisko to nie występuje w naturze). Należy jednak pamiętać, iż muszą one mieć odpowiednią wielkość, czyli być na tyle duże, by zmieściła się w nich cała samica, ale na tyle małe by nie zmieścił się w nich samiec. W zbiorniku powinno być więcej muszli niż samic, tak by ryby miały wybór. Ważne by muszle nie miały ostrych wypustek. Przed umieszczeniem muszli w zbiorniku należy je oczyścić i wygotować.
Z kolei Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” zadowoli się nawet niewielkim zbiornikiem. Dla pary wystarczy 50 litrów, a w akwarium o powierzchni dna 80 x 40 cm można pokusić się o hodowlę nawet 10 osobników. Musi znajdować się w nim strefa piaszczysta z duża ilością muszli (nawet po kilka sztuk na rybę). Najlepiej sprawdzają się muszle Neothauma tanganyicense oraz rodzimego winniczka. Jeśli planujemy wychowywanie młodych, przyda się też gruzowisko z kamieni (tam maluszki spędzą pierwsze miesiące życia). Pamiętać należy o zapewnieniu stabilnych parametrów wody (co w małych zbiornikach może być dość trudne)! Chyba nie znamy ryby, która jest równie wrażliwa na powyższy czynnik.
Woda w zbiorniku dla altolamprologusów powinna mieć parametry takie jak dla innych mieszkańców Tanganiki: pH 7,8-9, GH 12-20, KH 14-20, temperatura 25-28oC. Ryby najlepiej znoszą częstsze, ale niewielkie podmiany wody (maksymalnie 10%).
Należy bezwarunkowo pamiętać o szczelnym przykryciu zbiornika, ponieważ spłoszone altolamprologusy potrafią skakać bardzo wysoko.
Minimalny zbiornik dla „dużych” altolamprologusów to około 100 litrów. Nadawać się on będzie co najwyżej dla pary ryb. Taka konfiguracja sprawdza się jednak wyłącznie u pragnących rozmnożyć te ryby, ponieważ samotna para zwykle większość czasu spędza w ukryciu. Większą pulę naturalnych zachowań uda się zaobserwować dopiero w zbiorniku o wymiarach dna minimum 120 x 40 cm. W uproszczeniu można przyjąć, że para „dużych” altolamprologusów wymaga około ¼ m2 powierzchni dna. Jednak i tu sprawdza się zasada, że im większy zbiornik tym lepiej.
Jak zostało wspomniane wcześniej „calvusy” i „compressicepsy” są mieszkańcami litoralu skalnego przez co zbiornik powinien odwzorowywać właśnie tę część jeziora. Powinny się w nim znaleźć skały ułożone tak, by tworzyć liczne szczeliny i załomy. Strefy poszczególnych samców powinny być od siebie wyraźnie oddzielone (najlepiej, aby ryby nie miały kontaktu wzrokowego). Na podłożu można umieścić piasek lub żwirek. Rośliny jeśli występują nie są niszczone. Mogą one stanowić schronienie dla narybku. Mimo iż „duże” altolamprologusy to szczelinowce w akwarium zarówno dla schronienia, jak i na miejsce tarła samice wybierają najczęściej muszle (zjawisko to nie występuje w naturze). Należy jednak pamiętać, iż muszą one mieć odpowiednią wielkość, czyli być na tyle duże, by zmieściła się w nich cała samica, ale na tyle małe by nie zmieścił się w nich samiec. W zbiorniku powinno być więcej muszli niż samic, tak by ryby miały wybór. Ważne by muszle nie miały ostrych wypustek. Przed umieszczeniem muszli w zbiorniku należy je oczyścić i wygotować.
Z kolei Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” zadowoli się nawet niewielkim zbiornikiem. Dla pary wystarczy 50 litrów, a w akwarium o powierzchni dna 80 x 40 cm można pokusić się o hodowlę nawet 10 osobników. Musi znajdować się w nim strefa piaszczysta z duża ilością muszli (nawet po kilka sztuk na rybę). Najlepiej sprawdzają się muszle Neothauma tanganyicense oraz rodzimego winniczka. Jeśli planujemy wychowywanie młodych, przyda się też gruzowisko z kamieni (tam maluszki spędzą pierwsze miesiące życia). Pamiętać należy o zapewnieniu stabilnych parametrów wody (co w małych zbiornikach może być dość trudne)! Chyba nie znamy ryby, która jest równie wrażliwa na powyższy czynnik.
Woda w zbiorniku dla altolamprologusów powinna mieć parametry takie jak dla innych mieszkańców Tanganiki: pH 7,8-9, GH 12-20, KH 14-20, temperatura 25-28oC. Ryby najlepiej znoszą częstsze, ale niewielkie podmiany wody (maksymalnie 10%).
Należy bezwarunkowo pamiętać o szczelnym przykryciu zbiornika, ponieważ spłoszone altolamprologusy potrafią skakać bardzo wysoko.
Altolamprologus sp. "compressiceps shell" Cameron Bay
Żywienie
Altolamprologusy to typowi mięsożercy. Przyjmują każdy żywy i mrożony pokarm mięsny: wodzień, artemia, ochotka, a także krewetki, małże oraz rozdrobnione kawałki ryby. Urozmaiceniem diety jest narybek innych ryb co należy mieć na uwadze, jeśli chcemy rozmnażać towarzyszące im gatunki. Po wcześniejszym przyzwyczajeniu, ryby równie chętnie pobierają pokarm płatkowy i granulowany.
Młodym „altolamprologusom” podajemy larwy artemii, żywy bądź mrożony oczlik oraz roztarte płatki przeznaczone dla ryb mięsożernych. Młode altolamprologusy mają bardzo małe pyszczki o czym należy pamiętać przy doborze pokarmu.
Altolamprologusy to typowi mięsożercy. Przyjmują każdy żywy i mrożony pokarm mięsny: wodzień, artemia, ochotka, a także krewetki, małże oraz rozdrobnione kawałki ryby. Urozmaiceniem diety jest narybek innych ryb co należy mieć na uwadze, jeśli chcemy rozmnażać towarzyszące im gatunki. Po wcześniejszym przyzwyczajeniu, ryby równie chętnie pobierają pokarm płatkowy i granulowany.
Młodym „altolamprologusom” podajemy larwy artemii, żywy bądź mrożony oczlik oraz roztarte płatki przeznaczone dla ryb mięsożernych. Młode altolamprologusy mają bardzo małe pyszczki o czym należy pamiętać przy doborze pokarmu.
Altolamprologus calvus Yellow
Towarzystwo dla altolamprologusów
Altolamprologusy mogą żyć w akwarium jedno- jak i wielogatunkowym. Dobrym towarzystwem mogą być inni mięsożercy z Tanganiki np.: neolamprologusy, lepidiolamprologusy, julidochromisy, telmatochromisy, cyfotilapie, synodontisy, a także pływający w toni przedstawiciele Cyprichromini.
Mimo iż istnieją sprzeczne opinie na temat łączenia w akwarium różnych gatunków altolamprologusów, u nas współżycie „calvusów” i „compressicepsów” sprawdza się już wiele lat. Należy jednak pamiętać, że nie wolno łączyć różnych wariantów geograficznych i odmian barwnych poszczególnych gatunków.
Towarzystwo dla „shelli” stanowić mogą wszyscy nieagresywni przedstawiciele fauny jeziora, którzy posiadają podobne preferencje pokarmowe oraz zbliżoną wielkość. Należy unikać terytorialnych muszlowców, które mogłyby niepokoić spokojne zazwyczaj altolamprologusy.
Altolamprologusy mogą żyć w akwarium jedno- jak i wielogatunkowym. Dobrym towarzystwem mogą być inni mięsożercy z Tanganiki np.: neolamprologusy, lepidiolamprologusy, julidochromisy, telmatochromisy, cyfotilapie, synodontisy, a także pływający w toni przedstawiciele Cyprichromini.
Mimo iż istnieją sprzeczne opinie na temat łączenia w akwarium różnych gatunków altolamprologusów, u nas współżycie „calvusów” i „compressicepsów” sprawdza się już wiele lat. Należy jednak pamiętać, że nie wolno łączyć różnych wariantów geograficznych i odmian barwnych poszczególnych gatunków.
Towarzystwo dla „shelli” stanowić mogą wszyscy nieagresywni przedstawiciele fauny jeziora, którzy posiadają podobne preferencje pokarmowe oraz zbliżoną wielkość. Należy unikać terytorialnych muszlowców, które mogłyby niepokoić spokojne zazwyczaj altolamprologusy.
Altolamprologus compressiceps Nangu Black
Doświadczenia z hodowli
Altolamprologus calvus Congo Black Pearl pochodzące z odłowu to pierwsze ryby z Tanganiki, które zagościły w naszym zbiorniku. Zamieszkały one w 112 l akwarium, w towarzystwie pary Julidochromis regani . Po początkowych problemach z dobraniem się pary oraz z dużą płochliwością ryb, sytuacja się ustabilizowała. Po pewnym czasie ryby przenieśliśmy do 200 l akwarium. Obsada zbiornika to: para A. calvus Congo Black Pearl, 2 pary A. compressiceps Gold oraz para Lamprologus fasciatus. W zbiorniku panowała zgoda, dwie pary altolamprologusów oraz „fasciatusy” regularnie podchodziły do tarła. Następnie do obsady dołączyły Cyprichromis sp. „Leptosoma Jumbo” Mpimbwe Yellow Head. Szybko stało się jasne, że konieczna jest zmiana zbiornika na większy – 375 l. Miejsce pary „calvusów” z odłowu zajęło 9 młodych osobników F1, odchowanych w akwarium przeznaczonym do wychowu narybku. Młode miały około roku i 3-4 cm długości, dymorfizm płciowy nie był jeszcze zaznaczony. Obecnie dorosłe już „calvusy” F1 zamieszkują w 1260 l zbiorniku w towarzystwie: A. compressiceps, Neolamprologus prochilus, Lepidiolamprologus attenuatus Yellow, „Gnathochromis” pfefferi Chaitika, Lamprologus similis, Cyphotilapia frontosa Bulumbora, Mastacembelus moori oraz stada Cyprichromis sp. „Leptosoma Jumbo” Mpimbwe Yellow Head. Samce chętnie zajęły tereny bezpośrednio przy skałach oraz szczeliny skalne. Samice najczęściej przebywają w okolicy wybranych przez siebie, odpowiedniej wielkości muszli. Samce altolamprologusów rywalizują miedzy sobą, stroszą się, przepychają, wszystkie te działania są jednak niegroźne i kończą się odpłynięciem przegranego w inną część akwarium. Oba przebywające w akwarium gatunki altolamprologusów regularnie odbywają tarło, jednak przy istniejącej obsadzie odchowanie narybku jest niemożliwe.
Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” Cape Kachese pojawiły się u nas cztery lata temu. Parę tych ryb umieściliśmy w 50 litrowym zbiorniku. Przez pierwsze miesiące ryby były bardzo płochliwe. Każdy ruch w pobliżu akwarium powodował natychmiastowe ukrycie się w muszlach. Wszelkie obserwacje były utrudnione. Jakież było nasze zdziwienie, kiedy w stosunkowo krótkim czasie para dochowała się narybku. Kolejne tarła odbywały się regularnie. Z każdego miotu pozostawało jednak jedynie kilka osobników, reszta była zjadana przez „starszych braci”. Następnie rodziców i młode przenieśliśmy do 112 litrowego zbiornika, gdzie do wieku dojrzałego dorosło około 30 sztuk narybku. Po kilku latach „shelle” zostały przeniesione do zbiornika 375 litrów, w którym oprócz nich znalazły się: Limnochromis auritus, Neolamprologus similis, Microdontochromis tenuidentata oraz stado Paraciprychromis brieni Kitumba. „Shelle”, mimo iż najmniejsze, przez współmieszkańców traktowane były z szacunkiem. Nie wchodziły innym rybom w drogę, ale nie pozwalały również na zajęcie swoich terytoriów. Ta sytuacja szczególnie nie podobała się „similisom”, które po jednej z podmian wody wykorzystały chwilową niedyspozycję „shelli” i zdobyły terytoria samców przy okazji delikatnie je okaleczając (obgryzione ogony). Po tym incydencie Neolamprologus similis zostały niezwłocznie przeniesione do innego zbiornika. Pozostałe ryby żyją w zgodzie do dzisiaj.
Podsumowując, mniejsze i jednogatunkowe zbiorniki świetnie sprawdzają się wtedy, gdy chcemy rozmnożyć altolamprologusy lub wychować młode. Jeżeli jednak interesuje nas obserwacja całego spektrum zachowań tych arcyciekawych ryb, konieczne jest umieszczenie ich w znacznie większym zbiorniku ze zróżnicowaną obsadą. Ciekawym rozwiązaniem (wymagającym większego akwarium) jest również posiadanie większej ilości ryb jednego gatunku (co gorąco polecamy) lub połączenie dwóch gatunków altolamprologusów.
Ważną kwestią jest zakup altolamprologusów. Można kupić dorosłe ryby u których znana jest płeć poszczególnych osobników (w układzie para, harem, grupa) lub kilka młodych ryb. Oczywiście każde rozwiązanie ma swoje zalety. Należy jednak pamiętać, iż dobranie pary wśród dorosłych ryb nie jest rzeczą prostą. Nie ma na to żadnej reguły. Wiemy o tym dobrze, bo sami przez to przechodziliśmy. Ryby muszą do siebie pasować zarówno wielkością jak i „temperamentem”. Zbyt mała lub niegotowa do tarła samica będzie wciąż uciekać i chować się przed samcem. Potrafi nie wychodzić z ukrycia i nie jeść nawet kilka tygodni. W takim wypadku konieczne jest kupienie dodatkowych ryb lub wymiana samicy.
Choć wydaje się, że o altolamprologusach powiedziano i napisano już wszystko, postanowiliśmy zebrać i usystematyzować to morze informacji. Mamy nadzieję, że udało nam się przybliżyć te wspaniałe ryby oraz zachęcić do ich poznawania na nowo…
Podziękowania
Pragniemy podziękować Evertowi van Ammelrooyowi oraz Michelle Buckland za przekazane informacje dotyczące altolamprologusów.
Altolamprologus calvus Congo Black Pearl pochodzące z odłowu to pierwsze ryby z Tanganiki, które zagościły w naszym zbiorniku. Zamieszkały one w 112 l akwarium, w towarzystwie pary Julidochromis regani . Po początkowych problemach z dobraniem się pary oraz z dużą płochliwością ryb, sytuacja się ustabilizowała. Po pewnym czasie ryby przenieśliśmy do 200 l akwarium. Obsada zbiornika to: para A. calvus Congo Black Pearl, 2 pary A. compressiceps Gold oraz para Lamprologus fasciatus. W zbiorniku panowała zgoda, dwie pary altolamprologusów oraz „fasciatusy” regularnie podchodziły do tarła. Następnie do obsady dołączyły Cyprichromis sp. „Leptosoma Jumbo” Mpimbwe Yellow Head. Szybko stało się jasne, że konieczna jest zmiana zbiornika na większy – 375 l. Miejsce pary „calvusów” z odłowu zajęło 9 młodych osobników F1, odchowanych w akwarium przeznaczonym do wychowu narybku. Młode miały około roku i 3-4 cm długości, dymorfizm płciowy nie był jeszcze zaznaczony. Obecnie dorosłe już „calvusy” F1 zamieszkują w 1260 l zbiorniku w towarzystwie: A. compressiceps, Neolamprologus prochilus, Lepidiolamprologus attenuatus Yellow, „Gnathochromis” pfefferi Chaitika, Lamprologus similis, Cyphotilapia frontosa Bulumbora, Mastacembelus moori oraz stada Cyprichromis sp. „Leptosoma Jumbo” Mpimbwe Yellow Head. Samce chętnie zajęły tereny bezpośrednio przy skałach oraz szczeliny skalne. Samice najczęściej przebywają w okolicy wybranych przez siebie, odpowiedniej wielkości muszli. Samce altolamprologusów rywalizują miedzy sobą, stroszą się, przepychają, wszystkie te działania są jednak niegroźne i kończą się odpłynięciem przegranego w inną część akwarium. Oba przebywające w akwarium gatunki altolamprologusów regularnie odbywają tarło, jednak przy istniejącej obsadzie odchowanie narybku jest niemożliwe.
Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell” Cape Kachese pojawiły się u nas cztery lata temu. Parę tych ryb umieściliśmy w 50 litrowym zbiorniku. Przez pierwsze miesiące ryby były bardzo płochliwe. Każdy ruch w pobliżu akwarium powodował natychmiastowe ukrycie się w muszlach. Wszelkie obserwacje były utrudnione. Jakież było nasze zdziwienie, kiedy w stosunkowo krótkim czasie para dochowała się narybku. Kolejne tarła odbywały się regularnie. Z każdego miotu pozostawało jednak jedynie kilka osobników, reszta była zjadana przez „starszych braci”. Następnie rodziców i młode przenieśliśmy do 112 litrowego zbiornika, gdzie do wieku dojrzałego dorosło około 30 sztuk narybku. Po kilku latach „shelle” zostały przeniesione do zbiornika 375 litrów, w którym oprócz nich znalazły się: Limnochromis auritus, Neolamprologus similis, Microdontochromis tenuidentata oraz stado Paraciprychromis brieni Kitumba. „Shelle”, mimo iż najmniejsze, przez współmieszkańców traktowane były z szacunkiem. Nie wchodziły innym rybom w drogę, ale nie pozwalały również na zajęcie swoich terytoriów. Ta sytuacja szczególnie nie podobała się „similisom”, które po jednej z podmian wody wykorzystały chwilową niedyspozycję „shelli” i zdobyły terytoria samców przy okazji delikatnie je okaleczając (obgryzione ogony). Po tym incydencie Neolamprologus similis zostały niezwłocznie przeniesione do innego zbiornika. Pozostałe ryby żyją w zgodzie do dzisiaj.
Podsumowując, mniejsze i jednogatunkowe zbiorniki świetnie sprawdzają się wtedy, gdy chcemy rozmnożyć altolamprologusy lub wychować młode. Jeżeli jednak interesuje nas obserwacja całego spektrum zachowań tych arcyciekawych ryb, konieczne jest umieszczenie ich w znacznie większym zbiorniku ze zróżnicowaną obsadą. Ciekawym rozwiązaniem (wymagającym większego akwarium) jest również posiadanie większej ilości ryb jednego gatunku (co gorąco polecamy) lub połączenie dwóch gatunków altolamprologusów.
Ważną kwestią jest zakup altolamprologusów. Można kupić dorosłe ryby u których znana jest płeć poszczególnych osobników (w układzie para, harem, grupa) lub kilka młodych ryb. Oczywiście każde rozwiązanie ma swoje zalety. Należy jednak pamiętać, iż dobranie pary wśród dorosłych ryb nie jest rzeczą prostą. Nie ma na to żadnej reguły. Wiemy o tym dobrze, bo sami przez to przechodziliśmy. Ryby muszą do siebie pasować zarówno wielkością jak i „temperamentem”. Zbyt mała lub niegotowa do tarła samica będzie wciąż uciekać i chować się przed samcem. Potrafi nie wychodzić z ukrycia i nie jeść nawet kilka tygodni. W takim wypadku konieczne jest kupienie dodatkowych ryb lub wymiana samicy.
Choć wydaje się, że o altolamprologusach powiedziano i napisano już wszystko, postanowiliśmy zebrać i usystematyzować to morze informacji. Mamy nadzieję, że udało nam się przybliżyć te wspaniałe ryby oraz zachęcić do ich poznawania na nowo…
Podziękowania
Pragniemy podziękować Evertowi van Ammelrooyowi oraz Michelle Buckland za przekazane informacje dotyczące altolamprologusów.
Literatura
1. Koblmüller S., Duftner N., Sefc K., Aibara M., Stipacek M, Blanc M., Egger B., Sturmbauer C., 2007. Reticulate phylogeny of gastropod-shell-breeding cichlids from Lake Tanganyika – the result of repeated introgressive hybridization, BMC Evolutionary Biology, 7.
2. Konings A., 2005, Przewodnik po świecie pielęgnic z Tanganiki, Fohrman Aquaristik AB – TIGRA System Polska, Piaseczno.
3. Mirek P., 2005, Altolamprologus calvus – ryba z charakterem, Magazyn Akwarium, 11-12 (47):
4. Mirek P., 2007, Altolamprologus sp. „Compressiceps Shell”, Tanganika MAGAZYN, 1:
5. Mirek P., 2007, Rodzaj Altolamprologus Poll 1986, Nasze Akwarium, 84: 11-14.
Strony www:
www.akvaryum.com
www.aqua-fish.net
www.aquariumate.blogspot.com
www.aquariumshop.ca
www.cichlidae.com
www.cichlid-forum.com
www.cichlidlovers.com
www.cichlidrecipe.com
www.destin-tanganyika.com
www.gcca.net
www.geocities.com/calvusfish
www.iucnredlist.org
www.suephoto.pl
www.tanganyika.ru
www.tropheus.com.pl